رود . آنچه مانع از انجام اين كار شد شخصيت و استعداد كلايو بود . او همانند اكثر همطرازان خود آدمى فرصتطلب و بيگانه با مبانى اخلاقى بود . امّا نبوع سياسى و نظامى بالايى داشت . از مدرس تنها با 900 سرباز اروپايى و 1500 نفر هندى در پنج كشتى حملونقل و پنج كشتى جنگى به راه افتاد . عزم جزم كرده بود تا از اين فرصت حداكثر استفاده را ببرد . به تقليد از كاميابى دوبوسى در حيدرآباد ، دولتى را در بنگال به وجود آورد كه متكى به كمپانى هند شرقى باشد .
اوضاع بر وفق مراد او پيش رفت . كلكته در ژانويهء 1757 دوباره تصرف شد ، در ماه فوريه نوّاب مجبور به صلح و اتّحاد شد . اگر كلايو و همراهانش به مدرس مراجعت كرده بودند قضيه به همين جا خاتمه مىيافت . اما لازم بود حساب فرانسويان نيز رسيده شود . نوّاب از اين كه احمد شاه دهلى را تصرف كرده بود به وحشت افتاد . رضايت داد تا انگليسىها پايگاه فرانسوى چندرنگار را تصرف كنند و خود منزوى شود . در اين اثنا كلايو خبردار شد كه توطئههايى براى خلع سراج در تكوين است . انگيزههاى او جاهطلبى و طمع - مشهور بود كه در خزانهء نوّاب در مرشدآباد چهل ميليون ليره استرلينگ موجود است - و تقليد از دوبوسى بود . تصور مىشد مازاد درآمدهاى زمينهاى بنگال بر هزينههاى آن مىتواند تمام سرمايهگذارىهاى سالانهء كمپانى را بپوشاند تا تمام فروش كمپانى سود خالص شود و ثروتى بادآورده نصيب كارمندان كمپانى گردد . بنابراين به پشتيبانى از سردار مير جعفر سالخورده كه مدعى تاجوتخت بنگال بود ، برخاست . به لطف شتابزدگى و بىتصميمى نوّاب توانست سرانجام ، پس از به توپ بستن دژ پلاسى در ژوئن 1757 ، نامزد خود را به سلطنت بنگال برساند . در اثناى اين اتّفاقات بود كه استعدادهاى عالى كلايو ، كه بيشتر جنبهء سياسى داشت تا نظامى ، بروز كرد . او با مهارت و قاطعيت از ميان همهء آشفتگىها و توطئهها راه خود را گشود . اما آن استعدادها بيشتر جنبهء سياسى داشت تا نظامى زيرا زد و خوردهايى كه روى داد ، عملا ناچيز بود .
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 110
مساهمون: روميلا تاپار
ص١١٠