هند به حال خود واگذاشته نشد . امّا آنچه اهميت دارد درك اين نكته است كه شرايط مناسب براى دخالت بيگانگان ، پيش از آنچه چنين دخالتى به وقوع پيوندد ، وجود داشت و اين شرايط را خود هندىها به وجود آورده بودند .
پيش از آنكه انگليسىها يا فرانسوىها در امور هند دخالت كنند فراوان بودند هنديانى كه يا ، به انگيزهء جاهطلبى و يا به نيت حفظ دارايىهاى خود ، در جستوجوى همكار يا متّحدى بيگانه بودند . آنگاه دخالت عملى بيگانگان در امور ، با رقابت بازرگانى و سياسى ميان فرانسه و انگليس در هند و اروپا ، آغاز شد . در اواخر سدهء هفدهم و اوايل سدهء هيجدهم حجم بازرگانى فرانسه در هند چنان نبود كه براى انگليسىها ارزش داشته باشد تا از نيروى مسلح استفاده كنند . بنابراين دو شركت فرانسوى و انگليسى با يكديگر قرار بىطرفى گذاشته و به داد و ستد سرگرم بودند . امّا در فاصلهء سالهاى 1720 تا 1740 حجم بازرگانى شركت فرانسوى ده برابر شد . تقريبا معادل نصف حجم بازرگانى شركت قديمىتر انگليسى كه ساليانه 880000 ليره بود . حال حجم بازرگانى هر دو كشور در سرزمين هند به سطحى قابل ملاحظه رسيده بود . انگليسىها سخت درگير معاملات نيل ، نمك شوره ، پنبه ، ابريشم و ادويه بودند . داد و ستدى روزافزون با چين داشتند . صاحبان كشتىها و دلالان انگليسى در بازرگانى هند سرمايهگذارى سنگين كرده بودند . حجم بازرگانى آنان با هند نزديك به ده درصد از مجموع درآمد دولت انگليسى در آن روزگار بود .
با تصرف سيلزى در سال 1740 توسط فردريك كبير مداخلهء فرانسه و انگليس در هند آغاز شد . به دنبال اين واقعه جنگهاى جانشينى اتريش رخ داد . ( 48 - 1740 ) . انگليس و فرانسه هر يك به طرفدارى از يكى از دو ائتلاف رقيب وارد معركه شدند . به هنگام تجديد صحنهء جنگهاى هفت ساله ( 63 - 1756 ) وضع ائتلافها معكوس شد و فرانسه و انگليس با آن كه تغيير موضع داده ، هر يك به طرفى كه تا به حال با آن مخالف بودند پيوستند . باز
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 101
مساهمون: روميلا تاپار
ص١٠١