فرانسوى را ، تحت امر افسرى لايق به نام دوبوسى ، مأمور حفظ تاج و تخت او كند . هدف از اين اقدامات تحت فشار قرار دادن مدرس و محاصرهء آن و سرزمينهاى در تصرف مخالفين بود . با آشكار شدن اين نقشه ، شركت انگليسى ناچار شد به طرفدارى از محمد على ، فرزند فرماندارى كه در سال 1749 شكست خورده بود ، بشتابد . وى در دژ كوهستانى تريچينوپولى مقاومت كرد و به صورت عامل كليدى در روابط ميان دو كمپانى درآمد . با پيدا شدن روبرت كلايو وضع به گونهاى غير منتظره تغيير كرد . كلايو شخصيتى دردسر آفرين بود كه به عنوان يكى از منشىهاى حكومتى به مدرس فرستاده شده بود . خيلى زود معلوم شد كه وى در راهاندازى و مديريت جنگهاى چريكى نبوغى سرشار دارد . در سال 1751 با نيرويى كوچك 210 نفرى ، آركوت را تصرف كرد . توانست پنجاه روز در برابر محاصرهء فرانسويان پايدارى كند . سرانجام نيروهاى فرانسوى شكست خوردند و نامزد آنان براى تخت سلطنت نظام دكن ؛ چنداصاحب جان خود را از دست داد . سياستهاى دوپليكس با ناكامى روبرو گشت ، و دو سال بعد به فرانسه باز خوانده شد .
مرحلهء سوّم و فرجامين نيز با جنگهاى هفت ساله آغاز شد . نخست انگليس وارد عمل شد . امّا نيروهاى آن به سوى بنگال منحرف گرديد . چون در سال 1785 نيروهاى فرانسوى وارد عمل شدند ، به علّت مديريت نارسا و حسادتهاى شخصى فرماندهانشان ، از خود ناتوانى نشان دادند ، نتوانستند مدرس را تصرف كنند . در سال 1760 در وانديواش شكست سختى خوردند ، دوبوسى اسير شد ، فرماندهء كله شق فرانسوى ؛ لائى ، هشت ماه با شجاعت در پوندشيرى محصور مقاومت كرد ، سرانجام ناچار به تسليم شد . اين ماجرا پايان واقعى سعى و كوشش فرانسويان براى كسب قدرت در هند بود . اين كه دوباره در سال 1782 سروكلهء آنان در هند پيدا شد مرحلهء زودگذرى بود كه به علت نبوغ دريا سالار فرانسوى دوسوفران امكان يافت .
در اين مبارزه آنچه باعث كاميابى انگليسىها شد كاربرد با درايت نيروى
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 103
مساهمون: روميلا تاپار
ص١٠٣