آلات رواج داشت و براى صاحبان آن دلپذير و مطبوع بود . ايام فراغت با نواختن آلات موسيقى و آواز خواندن و رقصيدن و قمار كردن مىگذشت .
آنها كه اهل تحرك و فعاليت بدنى بودند به مسابقهء گردونهرانى مىپرداختند .
علاقهء شديد آرينها به موسيقى تنها از روى كثرت آلات موسيقى آنان - طبل ، نى ، فلوت و بعدها تار و چنگ - معلوم نمىشود ، بلكه از آنجا آشكار مىشود كه دربارهء صدا و آهنگ و زير و بمى و ديگر مطالب مربوط به موسيقى اطلاعات فراوان داشتند كه هنگام خواندن ساما - ودا به كار مىرفت .
با مقياس هفتگانهء صدا آشنا بودند . وسيلهء تفريح عمومى قمار بود . آه و نالهء قماربازان از بد آوردن و سياهبختى خود و انواع قواعد مربوط به طاس ريختن و انواع بازى در سرودههاى بهجا مانده از آن روزگار منعكس است .
مسابقهء گردونهرانى از ورزشهاى با اهميت و جالب بود . به عنوان بخشى از آيينهاى مراسم سلطنتى به شمار مىآمد . گردونههاى دو اسبه چرخهاى ميلهدار داشتند . بسيار سبك بودند تا بتوانند دو نفر را حمل كنند .
باوجودآنكه مردم صاحب فرهنگ هارپا با خط و كتابت آشنا بوده و خطنويسى خود را داشتند ، آرينها تا مدتها بعد قادر به خواندن و نوشتن نبودند . چون در حوالى سال 500 ق . م از خطنويسى و كتابت بهعنوان امرى عادى ياد مىشود ، مىتوان پنداشت كه خط نوشتن را در حوالى سال 700 ق . م فراگرفته بودهاند . از روى نخستين نمونههاى كتابت كه در هندوستان يافت شده ( سنگنبشتههاى شاهنشاه آشوكا در سدهء سوم ق . م ) مىتوان حدس زد خط هندى در آن زمان از سيستم خطنويسى سامىها متأثر بوده است . در دورههاى اوليهء ودايى هرنوع آموزش فقط و فقط جنبهء شفاهى داشت . يكى از قصههاى شيرين بازمانده از آن روزگار ، وصفى از اجتماع قورباغهها در فصل بارندگى و تقليد آنان از صداى يكديگر است ؛ وصفى كه مىگويند از مكتبخانههاى آن روزگار كه كودكان صداى آموزگار خود را تقليد مىكردهاند ، الهام گرفته است . اما اين سيستم به خاطر سپردن شنيدهها بسيار
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 49
مساهمون: روميلا تاپار
ص٤٩