ايزدان كهنتر را در گذشتهء هندو - اروپائيان مىتوان رديابى كرد . از جملهء اينان دايوس « 1 » يازئوس ، « 2 » پدر ايزدان ، است كه در ايزدكدهء ودايى اهميت خود را از دست داد . ازجمله ديگر ايزدان ، سوريا « 3 » ( آفتاب ) و ساويترى « 4 » ( ايزد ديگر آفتاب كه مانتراى مشهور گاياترى « 5 » در مدح او سروده شده است ) ، سوما « 6 » ( ايزد شيره سكرآور گياه سوما ) و وارونا ، « 7 » ايزد پدر مانندى كه با شكوه فراوان در آسمان جلوس كرده است . از جملهء ايزدان معتبر « ياما » ، « 8 » ايزد مرگ است . از اينها كه بگذريم كائنات موج مىزند از انبوه موجودات آسمانى به انواع شكلها و صورتهاى مختلف - گندهارواها « 9 » و آپساراها ، « 10 » ماروتها ، « 11 » ويشويدوهها « 12 » - و تعداد اينها را آنگاه كه لازم باشد و يا رغبت پيدا شود مىتوان چندين برابر كرد . ازجمله بخشهاى جانبى آيينهاى دينى ، پرستش اشياى دستساز آدمى بود . در وصف نيروهاى مضمر در وسايل و ابزار قربانى مخصوصا محرابى كه قربانى در آنجا بايد انجام گيرد و ظروف سنگى كه در آن شيرهء سوما را مىگرفتند و خيش و جنگ افزارها و طبل و غيرهوغيره انواع سرودهها و مديحهها خوانده مىشد .
اما محور زندگى دينى آرينها برگزارى مراسم قربانى و نذر و نيازهاى كوچك مخصوص قربانىهاى خانوادگى بود . اما گاهى نيز قربانىهاى بسيار وسيع انجام مىگرفت كه در آنها نه تنها تمام اهالى آبادى بلكه تمام قبيله شركت مىكرد . طوايفى كه پيوسته در جنگ و ستيز بودند خود را به سختى نيازمند عنايت و حسن نظر ايزدان مىپنداشتند . احساس آرينها اين بود كه
هامش
( 1 ) .Dyaus( 2 ) .Zeus( 3 ) .Surya( 4 ) .Savitri( 5 ) .gayatri( 6 ) .Soma( 7 ) .Varuna( 8 ) .yama( 9 ) .Gandharva( 10 ) .Apsara( 11 ) .Marut( 12 ) .Vishvedeva