همانند مورد كاست موضوع مذهب نيز در آغاز به شكل آريايى و غير آريايى مطرح شد . بقاياى اين هردو نوع برخورد را هنوز مىتوان در كيش هندوى امروزى مشاهده كرد . گاهى جدا اما همراه با يكديگر و گاهى به نحوى ظريف و نامحسوس و با يكديگر درهم آميخته . مردم هارپا نمادهاى بارورى و حاصلخيزى ازجمله ايزدبانوى بارورى و گاو نر و ايزد شاخدار و درخت مقدس را مىپرستيدند . عواملى كه هنوز نيز مورد پرستش هندوان است . اعتقادات تجريدىتر كه مبتنى بر ريگودا بود ، مورد علاقه و توجه گروه بسيار معدودى بود كه اثر آن را روى پارهاى از جوانب فلسفهء هندى مىتوان مشاهده كرد . اما اكثريت مردم جنبههاى ملموستر و محسوستر مذهب و آيينها را ترجيح مىدادند . سرودههاى ريگودا انعكاس نمونهء متعالى مذهب آرينهاست . اما مذهب ريگودا هرچند بر بعضى از جنبههاى كيش هندوى ايام بعد اثر گذاشت مع هذا با آن تفاوت فاحش دارد .
نخستين انديشههاى مذهبى آرينها متأثر از نوعى آنيميزم « 1 » بدوّى است كه براى نيروهاى موجود در طبيعت ، كه قابل كنترل و درك كردنى نيستند ، جنبهء آسمانى قائل شده و آنها را بهصورت ايزدانى مؤنث يا مذكر مجسم مىكند . ايندرا « 2 » ابرمرد آريايى ، ايزد قدرت و نيرو و بهترين جنگجوست .
هميشه آماده است تا اژدهاها و ديوها را از ميان بردارد . شهرها را نابود سازد .
ايزد رعد و برق است . آورندهء باران و پيروزمند بر نيروهائى كه زور آرينها به آنها نمىرسد . آگنى « 3 » ايزد آتش ، با صفات زيبا و دلانگيز بر اجاق خانواده تسلط كامل داشته است . همانند هندوستان امروز مراسم عقد ازدواج در حضور آتش انجام مىگرفت . از ميان چهار عنصر ، آتش بىغشترين عناصر دانسته شده و مورد احترام خاص و واسطهء ميان ايزدان و آدميزاد نيز بود .
هامش
( 1 ) .animism( 2 ) .Indra( 3 ) .Agni