گرفتار جمود آيينهاى سنتگرايان شده است . به عنوان مثال ، نظام الدين اوليا به پژوهش دربارهء قوانين حركت مشغول بود . در اين تحقيق اثرات افكار مبتنى بر مشاهده و تجربه بهخوبى آشكار است . در ذهن تودهء مردم ، صوفيان معمولا با جادو و جادوگرى نيز تداعى مىشدند . سيد مولا كه ظاهرا ثروت و منبع درآمد مشخصى نداشت با دستودلبازى هرچه تمامتر نيازهاى مالى تنگدستان را برمىآورد و اين امر سبب شده بود تا همه او را كيمياگر بدانند .
اما واقع قضيه اين بود كه از حمايت مالى نجباى ناراضى بهرهمند بود كه با تأمين هزينههاى دار المساكين او مىخواستند پايگاهى براى سركشى و ضديت با سلطان وقت ايجاد شود . در تمام اين موارد ، جامعهء هندوان نمونههاى قبلى صوفيان را در قرون گذشتهء خود پروراند و به چشم خويش ديد و تجربه كرد .
جاى افسوس است صوفيانى كه در سالهاى اوليه مؤثرترين متفكران اصيل در زمينهء مسائل سياسى و دينى بودند ، خود را از چهارچوب اجتماعى كنار كشيدند . اگر چنين نكرده بودند و از داخل جامعه به اقدام پرداخته بودند اثر آنها مىتوانست به مراتب عميقتر و فراگيرتر بوده باشد ؛ اثرى كه مىتوانست براى پيشوايان تحولات جديد اجتماعى - مذهبى داخل نهضت بهكتى بسيار سودمند باشد . نهضت بهكتى ادامهء آيينهاى قبلى عرفانى بود ، اما از اعتقادات صوفيان نيز متأثر بود . همچنانكه باشدت تحتتأثير پارهاى از مفاهيم اسلامى مخصوصا در زمينهء عدالت اجتماعى قرار گرفت .
افكار و اعمال صوفيگرى و بهكتى نقاط اشتراك فراوان داشتند . در باور بنيادين نياز به وحدت و يكىشدن با خدا يا حق شريك بودند . هردو بر عشق بهعنوان زيربناى رابطه با خدا تأكيد مىكردند . هردو مكتب تعليم مىدادند كه فرد ، لااقل در مراحل اوليهء سلوك ، نيازمند به پير يا مرشد يا گورو است . اما
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 412
مساهمون: روميلا تاپار
ص٤١٢