كه معمولا « مقتى » ناميده مىشد . وظيفهء ادارهء ايالت و جمعآورى درآمد از روستائيانى كه مىبايست سهم مالكانه را مستقيما به دولت بپردازند برعهدهء مقتى بود . انتصاب مقتى دائمى نبود و اگر سلطان اراده مىكرد به بخش ديگرى از كشور منتقل مىشد . بخش ثابتى از درآمدها مستمرى او بود و باقى مانده را مىبايست به سلطان بپردازد . از محل اين مستمرى لازم بود تعداد معينى سوار و پياده آماده داشته باشد تا به هنگام نياز در اختيار سلطان بگذارد . مقتى را جمعى از صاحبمنصبان ، كه عمدتا به كار برآورد و جمعآورى ماليات مىپرداختند ، در انجام امور يارى مىدادند . علاوه بر درآمدهايى كه مقتى جمعآورى مىكرد و به سلطان مىپرداخت عوايد خالصجات يا املاك سلطنتى نيز از آن سلطان بود . اين عوايد مخصوص برآوردن حوايج سلطان بود و مستقيما توسط دفتر درآمدها جمعآورى مىشد .
زمين اصولا از آن سلطان بود تا آن را در برابر خدمات انجام شده و يا در عوض مستمرى نقدى واگذار كند . اين ترتيب را « اقطاع » و يا نظام واگذارى زمين مىناميدند كه از بسيارى جهات ، شباهت نزديك داشت با همان نظام زراعى كه در شمال هند ، پيش از دورهء روى كار آمدن سلطانها ، مرسوم بود .
همانند نظام پيشين ، مالكيت زمين واگذار نمىشد بلكه درآمد آن به اشخاص داده مىشد . ادامهء اين واگذارى بستگى داشت به ارادهء سلطان . با هيچ اقطاعى نمىشد چون ملك موروثى برخورد كرد . گاهى زمين را به اجاره واگذار مىكردند . در اينگونه موارد مأمور ادارهء يك ناحيه ، برعهده مىگرفت كه سالانه مبلغ ثابتى را ، بدون در نظر گرفتن آنچه بهعنوان ماليات وصول مىكرد ، بپردازد . اگر اين مأمور آدم نابابى بود ، از اين روش مىتوانست سوءاستفاده كند . زمينى كه واگذار شده بود ، معمولا پسگرفته نمىشد ، مگر در مواردى كه صاحب اختيار زمين مثلا با سركشى - كه فراوان اتفاق مىافتاد - موجب نارضايتى سلطان شده باشد . نظام اقطاع بهاندازهءكافى انعطاف داشت كه زمينداران و خانهاى كوچك را در نظام حكومتى نوين جادهد .
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 366
مساهمون: روميلا تاپار
ص٣٦٦