مقايسه با آنچه در چين ديده بودند ، هستند . يكى ديگر از موجبات ركود بازرگانى جنگهاى دائمى بود . در نواحى ساحلى ، بازرگانى دريايى هنوز موجب رونق شهرهاى بندرى بود مخصوصا در نواحيى مانند گجرات ، مالابار و سواحل تاميل كه هنوز به بازرگانى وسيع خارجى مىپرداختند .
رونق و ثروت شهرهاى ساحلى بعضا مديون بازرگانان بيگانهاى بود كه در اين شهر اقامت گزيده و بخش عمدهء بازرگانى هند با غرب را به دست گرفته و شروع كرده بودند تا بر بازرگانى با شرق نيز دستاندازى كنند .
بازرگانان عرب مىكوشيدند تا دست بازرگانان هندى را ، به عنوان دلال و واسطهء تجارت ميان هند و چين ، كوتاه كنند تا مستقيما به چين و جنوب شرقى آسيا رفتوآمد كنند . كشتىهاى عربى به بنادر غرب هند كه جغرافيادانان مسلمان از آن نام مىبرند مىآمدند ؛ ازجمله دبال ( از دلتاى رود سند ) ، كامباى ، تانا ، سوپارا و كائولام ( قويلون ) . اين كشتىها كالاهاى ساخت هندوستان ، و يا كالاهايى كه تجار هندى از شرق دور وارد كرده بودند ، را به غرب حمل مىكردند . راه زمينى بازرگانى با چين از طريق آسياى مركزى با باز شدن راه بازرگانى آسياى مركزى براى تجار ايرانى و آسياى غربى اندك اندك از رونق افتاد . در سدهء سيزدهم با حملهء مغولها ، كه باعث جدايى هند از آسياى مركزى گرديد ، اين راه به كلى متروك شد .
بازرگانى داخلى به گونهاى كامل از رونق نيفتاد ، اما به حداقل ممكن رسيد . پيشهوران هم در روستا و هم در شهرها وجود داشتند . اما بيشتر در شهرها فعاليت مىكردند ؛ زيرا تشكيل انجمنها و اجتماعات صنفى تنها در شهرها مجاز بود . اما اصناف اهميت و موضع مسلط پيشين خود را در شهرها از دست داده بودند . قدرت اكنون در دست زمينداران بود و اينان نسبت به انجمنهاى پيشهوران و اجتماعات صنفى نظر مساعد نداشتند ، زيرا اينگونه شوراهاى صنفى بر خلاف شوراهاى روستايى استقلال رأى بيشترى داشتند .
حال اصناف واقعا قدرتمند را تنها در جنوب هند مىشد سراغ گرفت .
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 336
مساهمون: روميلا تاپار
ص٣٣٦