اقيانوس هند و درياى چين رفتوآمد كرده و در بنادر منطقه ديده مىشدند .
در وصف كشتىهاى هندى كه به جنوب شرقى آسيا مىرفتند گفتهاند :
كشتىهايى با بادبانهاى مربع و صاحب دو دكل كه دماغه و دنبالهء آن كج بود . بدون شراعبند و سكان با دو پارويى كه دستههايشان بهجايى بسته نبود ناوبرى مىشدند .
در ادبيات هندى سخن از « جزاير يونانيان سياه » مىرود كه مىتواند اشاره باشد به سياهپوستان ساكن ماداكاسكار و يا زنگبار . تماس هنديان با سواحل شرقى افريقا از ايام پيش از تاريخ آغاز شده بود و حال بازرگانى موجبات رابطهء بيشتر را فراهم آورده بود . تجار چينى در بنادر شرق افريقا به رقابت با بازرگانان هندى مشغول بودند . به نظر مىرسد در اين دوره در هندوستان علاقهء فراوان به دريانوردى و بازرگانى پيدا شده بود . از سوى ديگر كسانى كه مسئوليت تدوين قوانين را بر عهده داشتند ، مسافرت دريايى و گذشتن از آبهاى نيلىرنگ را براى هندوان جزو گناهان كبيره محسوب مىداشتند .
شايد به همين علت بود كه بازرگانى دريايى هند سرانجام رونق كافى نيافت .
وسواس برهمنها و كاستهاى بالاى هندى به غسلهاى گوناگون روزبهروز زيادتر مىشد در نتيجه از مسافرت به نقاط دوردست كه متضمن تماس يافتن با نجسها و مردم غير كاست مىشد پرهيز مىكردند . از اين گذشته مراعات قوانين كاست در كشورهاى بيگانه ناممكن بود . ممنوعيت مسافرت دريايى از ديدگاه برهمنها اين مزيت را نيز داشت كه از قدرت اقتصادى طبقه بازرگانان كم مىكرد .
با ايجاد راههاى تازه و افزوده شدن بر اهميت سياسى ايالات ، شهرهايى كه تا به حال تنها جنبهء محلى داشتند ، صاحب شخصيت و برازندگى شدند . به عصر هرشا كه مىرسيم پتيلىپوترا كه روزگارى پايتخت خاندانهاى سلطنتى شمال هندوستان بود موقعيت ممتاز خود را از دست داد و كانائوج
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 203
مساهمون: روميلا تاپار
ص٢٠٣