رواج يافته بود . درياچهء سودراشنه « 1 » را كه مئوريان بنا كرده بودند و رودرمان « 2 » آن را مرمت كرده بود بارديگر بازسازى كردند تا مورد استفاده قرار گيرد .
عايدات ارضى از طريق انواع مالياتها وصول مىشد . از خود زمين و از انواع محصولاتى كه كاشته مىشد و از مراحل گوناگون توليد ماليات گرفته مىشد .
حفظ و نگهدارى صورت ظاهر شاهنشاهى وسيع متضمن هزينههاى بىحاصلى بود كه از ديدگاه مالى باعث ايجاد فشار اقتصادى مىشد . بنابراين جاى تعجب نيست كه سكههاى شاهان آخرى كوپتا نمايانگر وجود بحران اقتصادى است . اين گفته كه در دورهء هرشا يك چهارم درآمد ملى صرف هزينههاى دولتى مىشد و يكچهارم آن از بابت حقوق كارمندان پرداخت مىگرديد و يك چهارم آن صرف پاداش كاميابىهاى روشنفكرى و يك چهارم آخرى صرف خريد هديه مىشد ، هرچند بهنظر مطلوب و آرمانى مىآيد ، اما از نظر اقتصادى غير عملى بود .
منبع عمدهء درآمدها ، زمينهاى كشاورزى بود . از فعاليتهاى بازرگانى ، مانند گذشته ، درآمد هنگفت بهدست نمىآمد . بازرگانى با روم ، كه آنچنان ثروتزا بود ، پس از سدهء سوم رو به انحطاط گذاشت و پس از هجوم هونها به امپراتورى روم به كلى قطع شد . بازرگانان ناچار شدند بيش از پيش به بازرگانى با جنوبشرقى آسيا بپردازند . تأسيس مراكز بازرگانى هندى در بخشهاى گوناگون جنوب شرقى آسيا معنايش اين بود كه درآمدها بدانجا سرازير شود . رونق بازرگانى عصر كوپتاها مرحلهءپايانى نهضت اقتصادى بود كه در دورهء قبل آغاز شده بود .
اصناف همانند گذشته نقش خود را به عنوان عامل اصلى توليد كالاها و فعاليتهاى بازرگانى ادامه دادند . از نظر تشكيلات داخلى تقريبا خودمختار بودند و حكومت به قوانينى كه اصناف براى ادارهء امور خود وضع مىكردند ،
هامش
( 1 ) .Sudarshana( 2 ) .Rudradaman