برخى از مؤلفين عقيده دارند كه اطلاعات هردوت در اين مورد در سپارت جمعآورى شده است و چون اهالى سپارت با يونىها نظر خوشى نداشتهاند و در موقعى كه آنان بر ضد پارسها شوريدند و از اهالى سپارب كمك طلبيدند كمكى به آنها ننمودند ( كتاب ششم - بند 84 ) سپارتىها اين دسته از مردم يونان را از اتباع پادشاه هخامنشى دانستهاند و شايد هنگام مسافرت و سياحت در اين شهر بوده است كه مؤلف اين اخبار را جمعآورى كرده است .
برخى ديگر از مؤلفين عقيده دارند كه قسمت مهمى از اطلاعات هردوت در بند 97 و 98 و 133 و 136 تا 139 و 141 و 142 از كتاب چهارم مستقيما در شهر آتن جمعآورى شده و مؤلف تحتتأثير احساسات اهالى اين شهر كه با يونىها نظر خوشى نداشتهاند قرار گرفته « 1 » .
دليلى كه بر صحت اين امر اقامه ميكنند اينست كه بادعاى مؤلف تقويم پادشاه هخامنشى ريسمان سادهاى بوده است در حالى كه پيشرفت تمدن پارسها در اين زمان بمرحلهاى رسيده بود كه نميتوان تصور كرد كه پادشاه بزرك هخامنشى مانند بدوى - ترين قبايل انسانى از ريسمان بعنوان تقويم استفاده ميكرده است « 2 » . نبايد ترديد داشت كه احساسات خصمانه اهالى آتن نسبت بفاتحين پارس در اختراع اين افسانه تأثير كامل داشته است .
اگر بگفتهء هردوت كاملا باور داريم ظاهرا داريوش پس از عبور از دانوب و ورود بسرزمين سكاها بتعاقب اين قوم گريزپا پرداخته و تا اعماق اين سرزمين و تا حدود ولگاى سفلى پيش رفته و بسرزمينى رسيده است كه در شمال سرزمين سكاها بوده و قوم ديگرى در آن سكونت داشته است .
هامش
( 1 ) - يادداشت درباره متن هردوت - مجموعهءBelles Lettres- چاپ پاريس 1942 - جلد 4 - صفحه 26 .
( 2 ) - همان كتاب - همان صفحه .