خود و سپاهيان خود را سالم از اين سرزمين ناشناس و اسرارآميز بدر ميبرد .
بطوريكه از مطالب كتاب هردوت در اين قسمت استنباط مىشود سكاها ابتداء خود در مقابل داريوش بىتوسل بجنك عقبنشينى كردهاند و پس از آنكه او را باعماق سرزمين خود بردهاند دست بمهاجمه زدهاند .
صحت مطالبى كه هردوت در اين قسمت شرح ميدهد تا حدودى قابل ترديد است چه باوركردنى نيست كه سكاها بميل خود و بىاجبار در برابر فشار سپاهيان هخامنشى تا جائى عقبنشينى كنند كه پادشاه هخامنشى بسرزمين يكى از متحدين آنان ( قوم ژلن ) قدم گذارد و سرزمين اين قوم را در زير سم ستوران خود بادعاى مؤلف ويران نمايد .
همچنين قابل تصور نيست كه سكاها با نزديك شدن دشمن بجاى تشكيل جبههء واحد سپاهيان خود را به دو قسمت نمايند .
تصميم سكاها بشروع جنك قطعى كه در بند 134 نقل شده با تصميم آنان به ترتيبى كه در بند 120 و 127 نقل گرديده مغايرت دارد . براى تصميم ناگهانى داريوش پس از واقعه ارسال خرگوش نيز دليل كافى مشاهده نميشود و بطور كلى از اين قبيل نقايص و تناقضات در قسمت اول از كتاب چهارم هردوت زياد مشاهده مىشود و جاى آن دارد كه مطالب اين قسمت از كتاب هردوت با قيد احتياط و با توجه كامل مطالعه شود تا ارزش عمليات نظامى داريوش در سرزمين سكاها و تأثير آن در عقبنشينى اجبارى يا اختيارى اين قوم روشن گردد و معلوم شود كه اين عقبنشينى تا چه حد برحسب نقشهء قبلى سكاها بوده و تا چه حد تحت فشار سپاهيان هخامنشى انجام گرفته است .
* * * علت تناقضگوئيها و نواقص قسمت اول از كتاب چهارم هردوت وقتى بر ما روشن مىشود كه بر منابع و سرچشمهء اخبار و اطلاعات مؤلف در اين مورد اطلاع حاصل كنيم .
آن قسمت از مطالب اين قسمت كه مربوط است بشرح حوادث و وقايع اين لشكر - كشى باحتمال زياد از منابع مختلف جمعآورى شده است .
بطور كلى مطالبى كه مؤلف درباره شروع حركت سپاه هخامنشى تا رسيدن آن
تاريخ هرودت ( فارسى ) — صفحة 47
مساهمون: هرودت
ص٤٧