نفايس موزه
چيزهايى چيده شده در قفسههاى هر سوى اتاق ، از جواهر گرانبها و اسباب و آلات زر و سيم و سلاحهاى قديم از زره و كمان و تير و تفنگ و نيزه و شمشير و . . . بيرون از شمار ديديم . از اين جمله ، رشته جواهرى از چند هزار دانه بود ، نهاده در ظرفى ، و ساختههاى چينى قديم كار چين و ژاپن . ظرفهاى بلور ظريف و استادانه ساخته شده هم بسيار بود . نيز ، از عجيبترين و چشمگيرترين چيزهاى اين خزانه عصايى بود يكپارچه تراشيده شده از بلور به بلندى حدود يك ذرع . چيزى در اينجا نبود كه زر و سيم و جواهر در آن كار نشده باشد . از ميان سلاحهاى ساخته شده از زر ناب ، تفنگى بود ، و نيز شمشيرى الماسنشان . قالى مرواريددوزى شده هم از نفايس اين گنجينه بود ، و نيز زين و ركاب مرصّع و صدفكارى شده ، و زره زرّين و كلاهخودهاى سيمين ، همه جواهرنشان ، كه نفاست و زيبايى آن وصفناشدنى است .
تاج و لباس سلاطين
بالاى پلگان به اتاقى ديگر رسيديم كه در اينجا تاج و لباس 24 سلطان ، از محمد دوم كه استانبول را فتح كرد [ و جانشينان او ] به نمايش درآمده بود . لباس هر سلطان را به قالبى چوبى [ - مانكن ] پوشانده و تاج را بالاى آن نهاده و به صورت مردى ايستاده به نمايش گذاشته بودند .
اين جامهها با آستين باريك و دامن بلند به لباس مغولى مانند بود ؛ و نيز ، همچون لباس بلند چينى ، گلدوزى زربفت و نگارهء سرخرنگ ماه نو بر زمينه سپيد ابريشمين داشت . انواع حرير نازك و نفيس و خوشرنگ هم چشم را خيره مىكرد . تاج [ دستار ] سلطانى از پارچه سفيد به درازاى حدود 10 ذرع و پهناى سه چارك ساخته شده و به ضخامت بيش از يك وجب بود ، و به تصور مىآمد كه اين تاج ، مانند كلاه تركمانان ، يك فايدهاش جلو گرفتن از رسيدن زخم شمشير به سر است . كلاه افغانها و اهالى آسياى ميانه همچنين است . امروزه طرح و طرز لباس يكسره تغيير كرده و جامه اروپايى رايج شده است . [ در جامههاى نمايش داده شده در اين خزانه ] بالاپوش مردانه از منسوج ضخيم سرخرنگى با زردوزى ظريف روى سينه بود . كلاه هم از ماهوت يا منسوج پشمى سرخ با شرابه نخى سياهى از [ بالاى ] آن آويخته و شلوار هم باريك و از منسوج سرخرنگ بود . روى اين جبه و شلوار ، سردارى لشكرى سياهرنگى مىپوشيدند . اين لباس سلطان محمود دوم ، كه در سال 1808 برنشست ، بود . در مقايسه آن [ با لباس امروزين ] درجه تغيير احوال و عادات اين مملكت را مىتوان شناخت .
چنانكه پيشتر ياد شده ، در اين خزانه هزارها بلكه دهها هزار شيىء و اثر قديم و غريب و نادر گرد آورده شده كه وصف همهء آن از گنجايى اين دفتر بيرون است .