1000 سرباز ، و در كار جنگ و پيشروى . به تازگى دو ناحيه گيوك تپه و گلتپه [ ؟ ] را گرفت ؛ اما تا مرو ، مركز تركمانان ، هنوز پانصد - ششصد ورست فاصله دارد و [ در اينسو ] هنوز كارى پيش نبردهاند . مسير عمدهء ارسال نيرو و لوازم و مهمات لشكرى به آسياى مركزى از دو بندر كنارهء غربى درياى خزر ، باكو و پتروفسك ، به ساحل شرقى آن چيكيشليار
Cikisliar
و كراسنوودسك
Krasnovodsk
، و از اينجا با شتر به قزلرباط [ ؟ ]
Gyzlarbat
در 200 ورستى اين بندر است . راههايى كه از دو بندر ياد شده كنارهء شرقى درياى خزر مىآيد ، در اينجا به هم مىرسد . افراد و محموله نظامى را از اينجا به نقطه ديگرى در بامى [ ؟ ] و جاهاى ديگر حمل مىكنند . گويا هماكنون شروع به كشيدن راهآهن نظامى از كراسنوودسك تا بامى كردهاند ، كه تا چندى ديگر داير خواهد بود . . . . در آسياى شرقى هم تا چند سال آينده شروع به احداث راهآهن خواهد شد . نيز ، طرح ساختن راهآهنى براى پيوستن مسكو به پكن از مسير امسك ، تمسك ، ايركوتسك و . . . در ميان است ، و [ با اجراى آن ] . . . سفر در اين مسير و در منچورى از راه ايركوتسك و چيچىهر و ولاديوستك بسيار راحت خواهد شد . گويا دير يا زود اين طرحها به اجرا درخواهد آمد . ناحيه چيچى هر جزء خاك چين است ؛ اما روسها چنان دربارهء آن سخن مىگويند كه پيداست اينجا را سرانجام متعلق به خود مىدانند ، و شوق و اميد خود را براى بلعيدن نواحى شرقى چين پنهان نمىدارند .
امروز والى يك قراول فرستاد تا شبانهروز مستحفظ اقامتگاهمان باشد .
امشب به دعوت والى براى ديدن نمايش به تماشاخانه رفتيم .
نقشه قفقاز
شنبه 29 ، صاف :
ظهر به ادارهء جغرافيايى قشون رفتم . اين اداره كه گرشوانف [ ؟ ] سرتيپ سوم مهندس رياست آن را داشت ، در ميان شهر بود . اينجا چند ده افسر سرگرم تهيه نقشه نواحى گوناگون بودند . من همراه ژنرال ژنرو و ديگران از نقشه نواحى قفقاز كه در كار كشيدن آن بودند ديدن كردم . اين نقشه به مقايس ده ورست طول در يك اينچ ترسيم مىشد و بسيار دقيق و مفصل بود . در اينجا نقشه ايران و قفقاز و نقشه نماى جانبى كوههاى اينجا را هديه كردند .
پذيرايى نايب الاياله
يكشنبه 30 ، صاف :
در كوى و گذر شهر گردش كرديم ، و تا باغ و بوستان [ كنار شهر ] رفتيم .