از او تشكر كرديم و به خانه كارگزار امور خارجه [ محل اقامتمان در رشت ] برگشتيم .
كنسول روس
عصر اينروز از كنسول روس در رشت ديدن كرديم . كنسول گفت : در يك معامله تجارى ، بازرگانى در اينجا به تاجر روسى حدود دو كرور قران وامدار شده ؛ و هرچند كه قرارداد و سند معتبر محلى ميان آنهاست ، هست اما سرانجام طلب پرداخت نشده است . تاجر روس به والى شكايت برده ، اما نتيجهاى نگرفته است . كنسول افزود كه اين ايالت جزء خاك ايران و حاصلخيزترين جاى اين مملكت است ؛ اما مأموران به امور عمومى دل نمىدهند [ و به كار مردم نمىرسند ] ، دستگاه حكومت به مردم ظلم و آنها را بيهوده آزار مىكند ، و همه فكر و تلاش مأموران صرف سودجويى و پركردن جيب خودشان است . پس ، مردم هرچه فقيرتر مىشوند ، و زمينهاى براى كار و فعاليت ندارند . كنسول افزود كه همه تلاشش در اينجا متوجه اين بوده است كه طلب [ تاجر روس ] وصول بشود .
راههاى سفر به تفليس
دربارهء مسيرهايى كه در ادامه سفرمان از اينجا مىتوانم اختيار كنيم ، كنسول گفت : براى رفتن به تفليس ، كرسىنشين قفقاز در روسيه ، دو راه هست : يكى كه از بندر باكو به تفليس مىرسد ، حدود 500 ورست ( هر ورست برابر 1064 متر ) است . تا يك سال و نيم ديگر در اين مسير راهآهن كشيده خواهد شد . اما امروزه فقط با درشكه مىتوان رفت . راه ديگر از طريق پتروفسك و ولادى قفقاز به تفليس مىرسد . طول اين مسير هم از پتروفسك تا ولادى قفقاز 200 ورست و از اينجا تا تفليس 192 ورست ، بر روى هم نزديك 400 ورست است و بسيار نزديكتر از راه باكو . نيز در اين مسير درشكه پستى مىرود كه دو نفر مىتوانند به هر درشكه بنشينند ، و هر درشكه را سه اسب مىكشد . كرايه راه براى سفر رسمى و مأموريت دولتى 9 كپك « 1 »
Kapeyka
در هر ورست است ، و براى سفر شخصى 12 كپك . از ولادى قفقاز تا پايتخت روسيه [ سنپترزبورگ ] هماكنون راهآهن داير است ، و قطار راهآهن چهار روزه اين راه را مىرود و كرايه آن براى درجه يك 92 روبل ، درجه دوم 67 روبل ، و درجه سوم 34 روبل است .
هامش
( 1 ) . يك صدم روبل ، واحد پول روسيه .