كرد كه ساختهء آن را توى اتاق آورده باشند . دو تابوت سنگى جاى جنازه به رديف نهاده شده است . آيا اين تابوتها از آن شاهنشاه و شهبانوى او بوده است ؟
از كوه كه پايين آمديم ، در سوى ديگر بقاياى كاخ دامنه كوه سمت جنوب ، يك آرامگاه ديگر بود ؛ اما پيدا مىنمود كه ساختن آن را نيمهكاره رها كردهاند ، و مىشد دريافت كه كسى آنجا دفن نشده است . چهار مقبره به ديواره صخرهء سمت شمال تختطاووس ، كه ياد شد ، با اين سه مقبره بر روى هم هفت مقبره ، در اينجا بود . از اين رو [ مىشد تصور كرد كه ] از خاندانى بود كه در پى انتقال پايتخت آن به تختجمشيد پس از هفت نسل سرنگون شد . برابر تاريخ باستانى ايران ، از اوايل عهد داريوش اول كه پايتخت به تختجمشيد آورده شد شش پادشاه ديگر [ هخامنشى ] بودند ، به ترتيب خشايارشا ، اردشير اول ، دوم و سوم ، ارشك و داريوش سوم . پادشاهى به اين يك كه رسيد ، اسكندر آمد و اين پادشاهى را سرنگون كرد ؛ و داريوش سوم هم در باكتريا [ كه به آنجا گريخته بود ] درگذشت . آيا آن يك گور كه نيمه ساخته رها شده در دورهء پادشاهى داريوش سوم [ و براى آرامگاه او ] ساخته مىشده است ؟
گورهاى تاريخى
ديدن ويرانههاى تماشايى و چشمگير تختجمشيد را به پايان آورديم و به چاپارخانه برگشتيم . شام خورديم و آسوديم . ساعت 5 بعدازظهر از اينجا روانه شديم . اسبها را به خلاف مسيرمان رانديم ؛ زيرا كه مىخواستيم گورهاى تاريخى را باز ببينيم . به دامنه كوه سنگى كه در فاصله حدود 20 چو [ - بيش از دو هزار گز ] در سوى شمال بود ، رسيديم . بلندى اين صخره حدود 10 چو [ - 30 گز ] بود ، با وضعى كه گويى سنگها را لايهلايه روى هم چيدهاند ، و سطحهء آن به شكل صليبى به بلندى حدود شصت - هفتاد شاكو [ - هيجده - بيست گز ] تراش داده شده است . در ميان اين سطحه ، چنانكه وصف شد ، عمارت مانندى درآورده و در آن در باز كردهاند . اما اين در از زمين حدود 30 شاكو [ 9 گز ] ارتفاع داشت و به آسانى نمىشد به آن رسيد . جز احساس و ابراز تعجب از عظمت اين ساختمان كارى از ما ساخته نبود ، كه در اين ميان چهار - پنج كس از مردم محل دوان آمدند و با طناب بالاى پرتگاه رفتند و به طبقه ميانى كه به شكل صليب تراشيده شده بود رسيدند ، و از آنجا به طرف دهانه خانههاى سنگى سرازير شدند . ما همچنين كرديم ، و هركدام طناب به كمر بستيم و محلىها ما را بالا كشيدند و به طبقه ميانى رسيديم و وارد اتاق سنگى شديم . وضع ساختمان اين گورها با مقبرههاى صخرهاى كه پيشتر وصف شد متفاوت بود ، و در اينجا در دل كوه دالان مانندى ساخته و روبهروى دهانه و در چپ و راست آن رديف تابوت سنگى تراشيده و نهاده بودند .