چرخى كار گذاشتهاند به طرح چرخ چاه ژاپنى ، و با گرداندن آن دلوى را كه از پوست [ بز و گوسفند ] درست شده و به ريسمان بسته است به ته چاه مىفرستند . اين دلو پوستى [ مشك ] حدود دو شاكو [ 60 سانتيمتر ] قطر دارد ، و به آب كه برسد پر مىشود و آن را بالا مىكشند . . . .
يك سر ديگر ريسمان كه به چرخ پيچيده شده به گاوى بسته است كه در دالانى كه از كنار چاه در زمين كشيدهاند مىرود و طناب را مىكشد و دلو [ يا مشك ] بالا مىآيد و اين آب به مجرايى كه تا پاى زراعت كشيدهاند ريخته مىشود . با اين شيوه مىتوانند هندوانه بار بياورند .
اين طرز و وسايل آب برآوردن از زيرزمين ابتدايى است ، اما نشان مىدهد كه مردم اينجا مىكوشند تا راهى و تدبيرى [ براى زراعت و زندگى ] در كار آورند . از هندوانه اين جاليز گرفتم و خوردم . گوارايى و طعمى داشت كه بهتر از آن نمىشود . آب در ايران معمولا قدرى نمك دارد ، و آب صاف و گوارا كمتر به دست مىآيد . از اينرو هندوانه براى مردم نعمتى است ، و در بار آوردن آن همتى دارند .
چاه بهمنى
آبى را كه در منزل بوشهرمان مصرف مىكرديم از جايى به نام چاه بهمنى در فاصله 5 ميل انگليسى در جنوب اين شهر مىآورند ، و بهترين آب در اين اطراف است . اما وقتى كه مىخواستم تنم را صابون بزنم ، كف نكرد ؛ و از اينجا پيداست كه نمك و املاح زيادى دارد .
آب آشاميدنى را هم از اين راههاى دور در پوست گوسفند [ - مشك ] مىآورند . آب را كه در مشك ريختند آن را به راحتى بر پشت الاغ ، يا هر مشك بر دوش يك زن باربر ، سحرگاهان [ كه هوا چندان گرم نيست ] به شهر مىآورند . از اينرو قيمت آب بسيار گران در مىآيد . آب خوردن را هر مشك ، كه حدود 2 تو ژاپنى [ 06 / 36 ليتر ] است ، به يك قران كه برابر 20 سن ژاپن است ، و آب براى مصارف ديگر را سه مشك به يك قران مىفروختند .
چندى كه در اينجا آسودم ، آفتاب هماكنون بالا آمده و گرماى روز تحملناپذير بود ؛ پس سر اسب را برگرداندم و از طريق دهكده ماهيگيرى مفلوك و متروك به شهر و به منزل باز گشتم .
نمكسنگ
ساعت 8 شب ، بار ديگر با آقاى مارستون
Marston
رئيس شعبهء شركت انگليسى تلگراف ديدن كردم ؛ و هم با آقاى دانيل
Daniel
بازرگان انگليسى ملاقات داشتم . در اين ديدار نمك سنگ ديدم كه از جزيره ميان دريا به نام قشم كه ميان بندرعباس و بندر لنگه است مىآورند ؛ و