سربازان همه لباس كوتاه كثيفى كه از پارچه پنبهاى نيلىرنگ است و به قوارهء [ يونيفورم نظامى ] فرانسه بسيار چينخورده ، مىپوشند . اما اين سربازان قدوقامتى رشيد دارند كه مناسب حرفه آنهاست . آنها تفنگى [ با توى لوله ] مارپيچ دارند كه به تفنگ گوير
Geweer
[ ؟ ] كه در قديم در هلند درست مىكردند شبيه است ، اما درون و بيرون لوله اين تفنگها سراسر زنگزده و چنان آسيب ديده است كه قابل استفاده نيست . اين معلومات را از پنج نفر قراولى كه حاكم بوشهر به نگاهبانى منزل ما گمارده بود دريافته و گرفتهام . امروز ساعت 6 بعدازظهر آقاى اكبر خان كارگزار امور خارجه به ديدنم آمد ، و پس از مدتى گفتوگو بازگشت .
گرماى سوزان
چهارشنبه ، 31 ژوئيه ، صاف ، 98 درجه :
اينجا تف گرما سخت و گزنده است ، و ابرى در آسمان نيست كه حرارت سوزان خورشيد را جلوگيرد . پس در روز [ و زير آفتاب ] نمىشود از خانه بيرون رفت . امروز ساعت پنج و نيم صبح كه آفتاب هنوز بالا نيامده بود الاغى كرايه كردم تا گردشى دوروبر شهر بكنم ، از خانه كه درآمدم و حدود يك چو [ - 109 متر ] به طرف جنوب رفتم به محل فروريختگى حصار كه حد تو و بيرون شهر است رسيدم ، و به آنسو رفتم . در خارج حصار شهر كه اطراف را نگاه كردم همهجا دريايى از ريگ و بيابان برهنه به چشم مىآمد ، و در آن ميان به فاصله چند رى [ حدود 20 كيلومتر ] فقط يك خط تلگراف [ رديف تيرها و سيم ] كشيده بود و در سوى ساحل شرقى هم فقط چند كلبه ويرانه و يكى - دو دهكدهء متروك ماهيگيرى ديده مىشد . اين حصار 12 - 13 شاكو [ - حدود سه و نيم تا چهار گز ] بلندى داشت و برج توپ به شكل نيمهمخروط يا چارگوش در ميان آن ساخته شده بود . در بيابان كه پيش رفتم فقط از روى اثر پاى آدم و چارپا مىشد مسير راه را پيدا كرد . در بيابان برهنه ، كه تا آنجا كه چشم كار مىكرد بىدرخت و بىسبزه و آبادى بود ، به ردّ استخوانهاى پراكنده شدهء چارپايان رفتم ، و مسافتى حدود 3 رى [ 12 فرسخ ] كه پيمودم به جايى رسيدم كه زراعت اندكى ديده مىشد . سراسر اينجا كشتزار و جاليز هندوانه بود .
چاه و چرخ
در اين زمينهاى ريگزار باير و در هواى گرم و سوزان ، بركهاى از آب باران نيست ، و به دست آوردن آب براى كشتوكار بسيار دشوار است . از اينرو ، در چندجا چاه زدهاند تا آب آن را براى كشت و زرع به كار آورند . گودى اين چاهها 4 - 5 كن [ 8 - 9 ذرع است ] . در بالاى آن