عربستان مشرف به خليج عمان تأسيس شد ؛ امّا به تازگى به اينجا جابهجا شده است . سواى اين تلگرافخانه ، فقط يكى - دو خانه ديده مىشد . جز اين ، اثرى از انسان و دود و دم خانهاى به چشم نمىآمد . در دوردست ، تپه ماهورها در خاك عربستان ديده مىشد ، و هم در مسافتى يكى دو نخلستان كوچك ديدم . كشتى ما ساعت يك و نيم از اينجا روانه شد و به سوى بندر عباس راند .
بندرعبّاس
شنبه 27 ، هوا صاف ، 92 درجه :
كشتى در ساعت 5 صبح به بندرعباس رسيد . گويا فاصله جاسك تا اينجا 130 ميل دريايى است . اينجا در 56 درجه و 17 دقيقه و 1 ثانيه طول شرقى و 27 درجه و 10 دقيقه و 29 ثانيه عرض شمالى جغرافيايى و در ساحل شمالى خليج فارس واقع است . در ساحل دريا خانههايى است محل سكونت پانصد - ششصد نفر جمعيت . از دريا كه بندرعباس را در دوردست ديدم ، خانهها همه به رنگ خاكسترى مىنمود ، و همه بامها هموار ، چنانكه در مسقط ديده بودم .
پشت اين خانهها رشتهكوهى ديده مىشد يكسره برهنه و بىگياه و درخت و به رنگ خاك و ريگ صحرا . كشتى هنگام ظهر باز به راه افتاد . در اين مسير ، در سوى چپ ، جزيرهاى بزرگ ديده مىشد به طول يك و نيم رى [ حدود شش كيلومتر ] ، با خاك برهنه و سنگ و صخره مانند و يكدست سرخرنگ . اين صخرهها هرچند كه بلند نبود ، بالا رفتن به آن سخت مىنمود . در مركز جزيره كوه [ مخروطى ] كوچكى ديده مىشد كه منظرش به كوه فوجى ژاپن مانند بود . در رأس غربى اين جزيره هم گويا شعبه و ايستگاه خط تلگراف زيردريايى است .
در ساعت سه يا چهار باز جزاير كوچكى در سوى چپ مسيرمان مىديدم . هيچكدام اينها سبزه و درختى نداشت و تا چشم كار مىكرد ريگ تفته بود . منظرهء اطراف چنان مىنمود كه كوه سبزى را مه فراگرفته و جزييات چشمانداز را محو كرده باشد . مرز دريا و آسمان پيدا نمىنمود . گفتند كه در اين خليج تابستانها هوا عموما مرطوب و آسمان چنان تيره است كه دوردست را نمىشود ديد . در موسم باد جنوبى هوا [ و شدت رطوبت و گرما ] چنين است . به تجربه ديدم كه ساعت از ده شب كه گذشت ، شرجى همهجا را گرفت و لباس بر تنم خيس شد ، و [ با بسيارى مه ] نمىشد براى خنك شدن به عرشه كشتى رفت . اما گويا فصل زمستان كه مىآيد هوا صاف و روشن است و از روى كشتى در اين كنارهها تا اراضى مرتفع شبه جزيرهء عربستان را مىتوان ديد .