و مقدارش اندك است و تكافوى مصرف داخلى را ندارد . از اينرو ، عمدهء قند و شكر مورد نياز را اروپاييان از مسيرهاى شمال و جنوب وارد مىكند .
خرما
گونه خرماى ايران را به انگليسى
Dates
مىگويند و همان نيست كه در ژاپن « ناتسومه » و در چين « تسائو - تسه » خوانده مىشود . درخت خرما گونهاى نخل است ، همچون نارگيل « 1 » و ميوهء اين درخت به قطر هفت - هشت و به طول چهارده - پانزده سانتيمتر است و شكل بيضى مانند آن تا اندازهاى شبيه دانه زيتون است ، دانههاى خرما به ساقهيى دراز كه از شاخه نخل آويخته وصل است . و هر نخل خرما مقدار زيادى بر مىدهد . نرسيدهء اين ميوه مانند انگور سبز است و در ميانهء تابستان كمكم زرد مىشود و چون حرارت هوا به 170 درجه [ فارنهايت ] و بالاتر برسد رنگش خرمايى مىشود . حدود ماه سپتامبر [ شهريور - مهر ] است كه ميوهء خرما مىرسد ، مزه آن شيرين و كمى گس است . مردم نواحى خرماخيز اين ميوه را خشك مىكنند و به عربستان و هند صادر مىكنند نخل خرما بيشتر در سواحل خليج فارس كشت مىشود .
انگور و شراب
انگور در نواحى تهران و اصفهان و جاهاى ديگر زياد بار مىآيد ، اما آنكه در حومهء شيراز كشت مىشود بهتر است و از آن شراب مىگيرند كه خوشگوارترين گونهء آن است . « 2 » طرز كشت اين انگور با آنكه در ژاپن معمول است تفاوت دارد . تاك را هر سال هرس مىكنند ، چنانكه بلندى آن از سه شاكو [ حدود يك ذرع ] بيشتر نمىشود ؛ و مانند توت هرس شده و پايه كوتاه كه در ژاپن كاريكووا
Karikuwa
خوانده مىشود ، شاخهها و ميان برگهايش پر از ميوه است و هر خوشه آن حدود 90 دانه انگور دارد . اين انگور پس از رسيدن هم رنگش سبز است و مانند انگور بنفش [ انگور دانهدرشت بنفش كه در ژاپن مىشناسند و بار مىآورند ] خوشبو و آبدار نيست ، اما شيرينتر است و بىدانه و از نوع مرغوب و ممتاز .
جز شراب ، مسكرى كه « عرق » خوانده مىشود درست مىكنند كه آن را از انگور يا خرما مىگيرند . براى نوشيدن ، شربتهاى گوناگون هم درست مىكنند كه گونهاى از آن آب نارنج است كه با افشره نارنج و افزودن چند قطره گلاب كه در ايران به دست مىآيد مىسازند . « 3 » اين
هامش
( 1 ) . ناتسومه از تيرهء گياهانjujubehاست و نارگيل از گونهء نخل نارگيل .
( 2 ) . انگور روستاى خللّر نزديك شيراز از ديرباز براى ساختن شراب ممتاز ، معروف بوده است .
( 3 ) . منظور فوروكاوا ، به احتمال ، شربت به ليمو است .