سال ميلادى / صادرات / واردات
1874 / 043 ، 106 / پاوند / 094 ، 37 / پاوند
1875 / 331 ، 44 / پاوند / 723 ، 45 / پاوند
1876 / 384 ، 63 / پاوند / 067 ، 71 / پاوند
1877 / 294 ، 148 / پاوند / 220 ، 158 / پاوند
1878 / 358 ، 173 / پاوند / 191 ، 149 / پاوند
در اين صورت فقط ارزش صادرات و واردات با انگليس آمده است . رقم ياد شده براى سال 1878 شامل ارزش كل صادرات و واردات از طريق بنادر خليج فارس است . گويا قلم عمدهء كالاى صادر شده به انگليس ترياك ، به ارزش 253 ، 25 پاوند ، و كالاى عمدهء وارد شده پنبه ، به ارزش 487 ، 121 پاوند بوده است .
صادرات از شمال
از شمال ايران ، محصولهايى كه به عثمانى صادر مىشود شامل غلات و ابريشم خام و پنبه و پوست « 1 » گوسفند و پوستهاى ديگر و فرش و قالى و شال و منسوج و نيل و چيزهاى ديگر است . آنچه كه از عثمانى وارد مىشود بيشتر زر و سيم و ظروف و اسباب خانه ساخت اروپا است . اين ساختههاى اروپا را از كشورهاى مختلف اين قاره به بندر ترابوزان حمل مىكنند و از آنجا از راه كاروانرو به تبريز مىآورند . كالاى وارد شده از خاك روسيه هم از طريق سرحد و مرز ميان اين دو كشور به تبريز مىرسد . اجناس گوناگون [ كه از روسيه وارد مىكنند ] شامل پتو و نخ زرى و شال و قيطان زرى ، قيچى ، تيغ ، چراغ فرنگى ، ساعت ، عينك ، دوربين ، ظروف چينى ، كارهاى ابريشم و گلدوزى ، ادوات ساخته شده از قلع و مس و آهن و . . . است . از اين ميان ساختههاى آهنكارى معمولا از روسيه مىآيد و ورق مسى از اروپاى غربى ، و نخهاى زينتى و گلدوزى يا اسباببازى و چيزهايى مانند اينها از فرانسه كه انحصار اينگونه كالا را دارد .
تجمّلدوستى ايرانىها
ايرانىها اصولا تجملدوست هستند ، و به مايه چشموهمچشمى با يكديگر خواستار چيزهاى
هامش
( 1 ) . به احتمال ، پنبه صادر و پارچهء پنبهاى وارد مىشده است .