صنعت از رونق افتاده و اكنون فقط 30 خانه [ يا كارگاه ] باقى مانده است ، و با اين حال مىگويند كه دولت هنوز به رويهء پيشين در پى وصول 400 تومان ماليات از اين كارگاهها است .
حقوق گمركى
در اخذ ماليات و حقوق گمركى از نوع كالا نمىپرسند ، و از هر چارپا [ حامل كالا ] 5 قران مىگيرند . نه فقط در بنادر و گمركخانههاى مرزى ، كه در عبور از داخل كشور همچنين است . گاه مىشود گفت كه اين ماليات از محموله گرفته مىشود . درباره واردات ، اصل اين است كه در بنادر ورودى پنج درصد گمرك گرفته شود و پس از آن [ در مسير حمل ] چيزى وصول نشود . اما در عمل چنين نيست . مأموران گمرك در واقع از مسافران فرنگى ماليات و حقوق گمركى وصول نمىكنند ؛ اما از چاروادارها حقوق گمركى گرفته مىشود ، و چارپاداران هم اين تحميل را به خود روا نمىدارند و آن را به كرايهء اسب و چارپا يا هزينه حمل بار اضافه مىكنند . بر اين قرار ، فرنگىها هم در واقع حقوق گمركى را روى كرايه مىپردازند .
پيشكش
پيشكش هم يك منبع درآمد سالانه [ خزانه ] است . هداياى مرسوم در عيد نوروز و ايام شادى و عزا را پيشكش مىنامند ، كه شامل اقلام بسيار از جواهر و اسب و ابريشم و قالى و . . . به بهاى چند ده هزار سكهء طلا است ، و همچون كوهى بر روى هم توده مىشود و به وزيران و ديگر بزرگان مىدهند . گويا مبلغ پيشكشها در سال بيش از 000 ، 000 ، 1 تومان مىشود . ديگر ، كسى كه عريضه مىدهد و درخواستى به نفع خود دارد ، عادى است كه آشكارا زر و نقره يا جواهر پيشكش كند . چنين نيست كه پنهانى پيشكشى ندهند ؛ اما همين وضع مايهء فساد مأموران دولت است . درباريان و خواص شاه نيز از اين راه منتفع مىشوند ، و بسيارند از اين كسان كه با رساندن عرايض يا سفارش كردن در كار ديگران حق الزحمه مىگيرند . مبلغ اين پيشكشها [ كه به درباريان و اجزاء خلوت مىرسد ] در سال 600 يا 700 هزار تومان مىشود . گويا پيشكشى كه شخص شاه مىگيرد از دو كرور تومان بيشتر مىشود .
ادبيات
تعليم و تربيت
تعاليم رايج در ايران علوم اساسى در زندگى را محدود شناخته ، و مدرسه تازه بنياد بسيار كم