بذر و آب و كار و زمين
در كازرون براى كشت يك گاو زمين حدود 900 كيلو بذر كفايت مىكند . براى كشت محصول بهاره هميشه مالك آب و زارع جمع مىشوند ؛ به اين صورت كه مالك زمين و آب در اختيار مىگذارد ، و زارع بذر و كار و ابزار . اما اگر مالك زمين خودش آب نداشته باشد ، مالك ديگر [ كه زمين با آب دارد ] با رضاى تمام زمين خود را اجاره مىدهد ؛ زيرا مىداند كه با كود دادن براى محصول بهاره ، زمينش [ براى كشت پاييزه ] حاصلخيز مىشود . شخم زدن و كاشت و برداشت [ محصول بهاره ] نزديك هفت ماه مىكشد ، و بذرى كه كاشته مىشود تخم تنباكو ، هندوانه ، خيار ، سبزى ، پنبه ، كنجد ، باقلا ، برنج ، نخود ، و مانند اينها است . از حاصل اين زراعت ، بيست درصد ماليات به دولت داده مىشود ، كه از اين مقدار سه سهم را مالك آب و دو سهم را زارع مىدهد ؛ و مانده محصول را ميان خود به نسبت مساوى تقسيم مىكنند ، مگر در مورد برنج و نخود ، كه زارع نخست به مقدار بذرى كه كاشته است از آن برمىدارد و مانده را با مالك نصف مىكند . زارع براى اين سهم مالياتى به دولت نمىپردازد ، و پرداخت ماليات با مالك آب است . اما در مورد « رعيت » ، مالك آب از « پنج سه » خود به دولت ماليات مىدهد ؛ و در مورد « غير رعيت » ، مالك آب نصف ماليات را مىدهد . ماليات جنسى كه به دولت داده مىشود همه به خرج مردم به انبار دولتى حمل مىشود .
قيمت غلّه
قيمت غلهاى كه در محل به دست مىآيد به تفصيل زير است .
- گندم / 40 تا 60 سنت (
cent
) هريك من كازرون
- جو / 25 تا 30 سنت (
cent
) هريك من كازرون
- نخود / 50 تا 80 سنت (
cent
) هريك من كازرون
- كنجد / 70 تا 100 سنت (
cent
) هريك من كازرون
- ذرت / 15 تا 20 سنت (
cent
) هريك من كازرون
- برنج / 50 تا 80 سنت (
cent
) هريك من كازرون
- پنبه / دو قران و نيم - سه قران
در دهات و اراضى كازرون ، خرج زندگى زارعان پاييندست هر سال نزديك ده تومان مىشود .
حاصل گندم و جو در سالهاى فراوانى ده تا دوازده برابر [ يك تخم ، ده تا دوازده تخم ]