محصول اراضى كازرون
كشتوكار در كازرون
اراضى زير كشت كازرون زمين اربابى است . چون مالك [ با هزينه ] خودش آن را كشت مىكند ، براى هر گاو زمين حدود 450 كيلو گندم و همين مقدار جو براى بذر لازم مىآيد و مزد كشت آن حدود 14 قران است . ماليات دولت يازده درصد محصول است كه به جنس داده مىشود ، و بيست درصد حاصل را هم مباشر مىبرد . سهم كسى كه بذر و كشت را انتخاب و معين مىكند دو تا چهار درصد است . اگر مالك [ در كاشت و برداشت ] فقط سرپرستى داشته باشد ، اجازهدار زمين نه درصد محصول را به مالك مىدهد ، و چهارده درصد هم ماليات محصول و مال دولت است . ديگر هزينهها ، به همان نسبت است كه در مورد اول ياد شد .
زارعان بىزمين كازرون دو دستهاند ، كه يكى را « غيررعيت » و ديگرى را « رعيت پادشاه » مىنامند . دسته اخير را پستتر مىدانند ، و به خصوص حكومت هم بر آنها سخت مىگيرد ؛ چنانكه نه فقط ماليات بيشتر مىپردازند ، بلكه ماليات جنسى آنها هم تسعير و نقد دريافت مىشود ؛ و به علاوه در تسعير جنس به نقد آن را سى درصد بيش از قيمت بازار تقويم مىكنند [ كه اين هم اجحاف ديگر است ] . نيز ، چون مأموران حكومت مطالبهكاه [ براى عليق و علوفه چاپاريان ] كنند ، متعهد است كه تحويل بدهد . اگر خود زارع مالك زمين باشد و خودش كشت بكند ، پانزده و نيم درصد ماليات مىپردازد . اما اين همجنسى نيست و چنانكه در مورد پيش گفته شد تسعير مىشود و بايد به سكهء رايج مرغوب بپردازد . زارع دولتمند هر ساله نزديك يك هزار قران به مأموران دولت رشوه مىدهد تا هرچه كه بتواند از اين تحميل شانه خالى كند .
قيمت اراضى بسته به منطقه و محل آن متفاوت است ؛ اما بهطور كلى هريك گاو زمين زراعى ميان 100 تا 600 قران مىارزد . جمع هزينه زراعت كردن اين زمين نزديك 15 تومان مىشود ، به تفصيل زير :
- يك رأس گاو : / 50 قران - بذر : / 60 قران
- دستمزد كاشت و برداشت : 14 قران - كاه و پنبهدانه [ تعليف چارپا ] 16 : قران
- هزينههاى ديگر : / 10 قران
اگر بيش از چهار گاو زمين يكجا زراعت شود ، براى هر زارع [ مزدبگير ] به يك خر اضافى نياز است .