تأكيد امام باقر عليه السلام بر موثق بودن مصدر اين حكم و اهميت تدوين - به طور عام - و به ويژه اين نوشته ، براى تأكيد بر اختلاف دو مكتب مذكور در اصول است . با مراجعه به مصادر فقه شيعه امامى مىتوان دريافت كه آنان در تقسيم ميراث ، پسر برادر را جانشين برادر در ارثْ بَرى - همراه جد - به شمار مىآورند « 1 » .
امّا فقهاى اهل سنّت ، اين گونه حكم نمىكنند ؛ با اينكه مىدانند كه حضرت على عليه السلام و ابن عبّاس حكم كردند كه سهم ارثِ پسر برادر با سهم جد [ آن گاه كه وارث منحصر به آنها باشد ] مساوى است .
طحاوى از طريق اسماعيل بن ابى خالد ، از شَعْبى روايت مىكند كه گفت :
برايم حديث شد كه على بن ابى طالب پسران برادر را به منزله پدرانشان در كنار جد به حساب مىآورد ، و جز او هيچ يك از صحابه اين كار را نمىكرد « 2 » .
عبدالرزّاق به سند خويش از شَعْبى ، مثل همين سخن را مىآورد « 3 » .
به نظر مىرسد كه اصرارِ مكتب « اجتهاد و رأى » بر پس زدن قول امام على عليه السلام وابن عبّاس ، بدان جهت بود كه به نظر خلفا امرِ جدّ مهم انگاشته مىشد ؛ چراكه اختلاف و آراى گوناگونى از آنها در اين زمينه هست و آنان آنچه را كه در اين مسئله بر خلاف اجتهاداتشان به شمار مىآمد ، محو و نابود مىكردند و مانعِ آن مىشدند . حتّى حضرت على عليه السلام از انتشار حكمِ خود درباره جدّ بيم داشت . از ابن عبّاس خواست كه آنچه را در اين باره نوشته از بين ببرد .
ابن شيبه به سند صحيح از شعبى روايت مىكند كه گفت :
ابن عبّاس در نامهاى به حضرت على عليه السلام درباره ميراث شش برادر به همراه يك جد پرسيد ، امام عليه السلام در پاسخ وى نگاشت : جد را مانند يكى از آنان قرار ده و اين نوشته مرا محو كن « 4 » .
هامش
( 1 ) . نگاه كنيد به : كتاب الخلاف 4 : 90 ، مسئله 100 .
( 2 ) . فتح البارى 12 : 21 .
( 3 ) . مُصنّف عبدالرزّاق 10 : 269 ، باب فرض الجد ، حديث 19066 .
( 4 ) . مصنّف ابن ابى شَيبه 6 : 260 ، حديث 31222 ؛ فتح البارى 12 : 21 .