برادران مهاجرم را تجارت مشغول ساخت و برادران انصارم را باغبانى و زراعت ؛ و من مردى مسكين بودم كه در بحرانِ گرسنگى به قوتى بسنده كردم و با رسول خدا همدم شدم « 1 » .
عمر به اين امر اعتراف دارد ، آنجا كه مىگويد : مثلِ اين حديث را از رسول خدا برايم بياوريد ، معامله در بازار مرا سرگرم ساخت . . .
از ابو هُرَيره رسيده كه روز در ميان ، پيش رسول خدا مىرفت تا احكامِ بيشترى را ياد بگيرد ؛ يك روز شخصى نِزارى نزد پيامبر حاضر مىشد و روز ديگر نوبت ابو هُرَيره بود « 2 » .
از اين سخن مىتوان دريافت كه ابوبكر و عُمَر ، بيشتر به امر تجارت مشغول بودند تا بهرهگيرى از علم پيامبر ! و در مقابل ، كسانى از صحابه را مىنگريم كه پيامبر صلى الله عليه و آله آنان را به علم و فهم مىشناساند ؛ چنان كه به ابن مسعود مىگويد : « إنّك غلام مُعَلَّم » « 3 » ( تو جوان دانش آموختهاى ) و براى ابن عبّاس دعا مىكند كه : « اللهمّ فقِّهْهُ في الدِّين » « 4 » ؛ بارالها ، او را در دين فقيه گردان .
افزون بر اين كسان - كه به دانش دينى ستايش شدهاند - فردى از صحابه همچون على عليه السلام هست كه به همه قرآن و سنّت آگاه است . بارها پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود كه او
هامش
( 1 ) . صحيح بخارى 1 : 55 ، حديث 118 ؛ و جلد 2 ، ص 827 ، حديث 2223 ( لفظ حديث از اين مأخذ است ) ؛ صحيح مسلم 4 : 1939 ، حديث 2492 ؛ مسند احمد 2 : 240 ، حديث 7273 .
( 2 ) . الإحكام فى اصول الأحكام 2 : 245 .
( 3 ) . صحيح ابن حبّان 14 : 433 ، حديث 6504 ( و جلد 15 ، ص 536 ، حديث 7061 ) ؛ مصنّف ابن ابى شيبه 6 : 327 ، حديث 31801 .
( 4 ) . صحيح بخارى 1 : 66 ، حديث 143 ؛ صحيح مسلم 4 : 1927 ، حديث 2477 ؛ المستدرك على الصحيحين 3 : 615 ، حديث 6280 .