بودند ديده مىشوند . از مخزوم خالد بن وليد و مهاجر بن ابى اميه ، از عبد شمس خالد بن اسيد بن ابى العيص ، خالد بن سعيد بن العاص و از همپيمانان علاء بن حضرمى نيز حضور داشتند . اكثر اين رهبران اهل مكه قبلا هم از جانب محمد صلّى اللّه عليه و آله براى وظايف مختلف به كار گرفته شده بودند . مع ذلك موقعيت مقتدرانه آنها [ مخزوم و عبد شمس ] در خلافت ابو بكر با حذف كامل انصار از رهبرى و كاهش زياد نقش مهاجرين اوليه كاملا برجسته مىشود . لذا در بين فرماندهان نظامى مسلمانان در جنگهاى ردّه فقط يك صحابى اوليه محمد صلّى اللّه عليه و آله ، شرحبيل بن حسنه ، هم پيمان بنى زهره از قريشيان جنوب عربستان و از نژاد كنده حضور دارد .
بعدا وقتى ابو بكر نقشه فتح شام را طراحى مىكرد ، خالد بن سعيد بن العاص را بعنوان فرمانده اول تعيين كرد ؛ او كسى بود كه براى مدتى از بيعت با ابو بكر خوددارى كرده بود بنابراين دليل اين انتخاب يقينا صحابى بودن اوليهاش نبوده ، بلكه به خاطر اين بوده كه او از بنى اميه بود . وقتى به سبب شكايت شديد عمر ، او كنار گذاشته شد ، ابو بكر به جاى او يزيد بن ابو سفيان از بنى اميه را تعيين كرد . واضح است كه خليفه قصد داشت در فتح شام به عبد شمس جايزه دهد . معروف است كه قبل از اسلام ، ابو سفيان در نزديكى دمشق صاحب زمين بود . « 1 » در نظر ابو بكر خشنود كردن طايفه قدرتمند مكه خيلى مهمتر از جسارت خالد بن سعيد بود . از طرف ديگر ابو عبيده بن جراح ، كسى كه بعنوان يكى از دو صحابه برجسته در جلسه سقيفه از ابو بكر حمايت كرده بود و انتظار مىرفت نقشى تعيينكننده داشته باشد ، سهم اندكى در اين كار داشت . او در بين رهبران سه لشكر اوليه كه اعزام شدند بوضوح ديده نمىشود و حتى در بعضى روايتها اسم او قبل از آغاز خلافت عمر هم برده نشده است . « 2 » امكان دارد كه او بعدا همراه سربازان پشتيبانى براى كمك به سپاه مهاجم اعزام شده باشد . « 3 » عمر بعدا او را به فرماندهى كل سپاه در شام منصوب كرد . در ابتدا با اعزام خالد بن وليد براى حمله به عراق ، ابو بكر در نظر داشت كه در فتح آن كشور بنى مخزوم هم سهمى داشته باشند .
هامش
( 1 ) بلاذرى ، فتوح البلدان ، به اهتمام دو خويه ، ( ليدن ، 1866 م ) ، 129 ؛ دنر ، فتوحات صدر اسلام ، ص 96 .
( 2 ) شوفانى ، ردّه ، ص 140 - 143 ؛ دنر ، فتوحات ، ص 114 - 115 .
( 3 ) دوخويه ، يادداشتهايى در مورد فتح سوريه ( ليدن ، 1900 ) ، 25 .