از نقل بخش زيادى از تاريخ واقدى بعلّت زشتى و بدنمايى آن خوددارى كرده است . « 1 »
بعضى از مطالبى را كه طبرى واگذاشته است مىتوان در انساب الاشراف بازيافت . اما حجم منقولات بلاذرى به علت روش او ، خلاصه كردن اصل روايت « 2 » و يا حذف اسنادها ، بسيار اندك است .
منبع ديگر طبرى روايات سيف بن عمر مورخ كوفى متأخر است كه معجونى است از طرفدارى عثمان و ضديت با شيعه و ذكر حوادثى بدون استناد به منبعى معتبر . اسنادها عمدتا ساختگى است ، محتوا و جهتگيرى روايات او را ولهاوزن به اجمال بررسى كرده است . « 3 » كوششهاى اخير براى اعاده حيثيت سيف بن عمر در اصل نظريه ولهاوزن تغيير چندانى نداده است . « 4 » اما سيف اشعارى از معاصران خود از جمله وليد بن عقبه و ديگران را نقل كرده است كه داراى اهميت خاصى است . « 5 »
يكى از راويانى كه طبرى روايات تاريخى ديگرى بكرات از او نقل كرده است جعفر بن عبد الله محمدى است كه بايد او را همان ابو عبد الله جعفر بن عبد الله رأس المذرى بن جعفر الثانى بن عبد الله بن جعفر بن محمد بن على بن ابى طالب از فرزندان محمد بن حنفيه دانست . « 6 » او راويى امامى مذهب و كاملا مورد اعتماد محدثان بود .
ظاهرا طبرى هنگامى كه در كوفه بود احاديثى از او شنيده بود . سلسله راويان او عمرو بن حماد بن طلحه و على بن حسين بن عيسى و پدرش - حسين بن عيسى - مىباشند . « 7 » از اين راويان عمرو بن حمّاد قنّاد ( ف 222 ) راويى كوفى و شيعى ( رافضى ) است كه رواياتش
هامش
( 1 ) طبرى ، ج 1 ، ص 2965 ، 2980 .
( 2 ) براى مثال رك : به روايت منقول از عبد الرحمن بن اسود كه دو و نيم صفحه از تاريخ طبرى ، ( ج 1 ، ص 2977 - 2979 ) را اشغال كرده ولى بلاذرى ( انساب ، ج 5 ، ص 65 ) آن را در پنج سطر خلاصه كرده است .
( 3 ) خلاصهها ، ج 6 ، ص 120 - 121 ، 124 - 125 ، 133 - 135 بخشهاى مربوط به روايات سيف بن عمر را كه طبرى نقل نكرده است ابن عساكر در عثمان و ابن بكر در تمهيد آوردهاند .
( 4 ) رك : مخصوصا به نوث ، « چگونگى اولين مجموعهء بزرگ اخبار درباره خلافت در صدر اسلام » در مجله اسلام دوره 17 ( 1971 ) ، ص 168 - 188 ؛ نوث ، نخستين احاديث عربى تاريخى ، ص 4 - 14 . لاندو - تاسرون « سيف بن عمر در تحقيقات سدههاى ميانه و امروز » در مجله اسلام ، دوره 67 ( 1990 ) ص 1 - 26 .
( 5 ) رك : ابن عساكر ، عثمان ، ص 306 - 309 ، 544 - 555 . احتمالا مقدار زيادى از اشعار داراى اصالت است .
( 6 ) نجاشى ، رجال ، ص 120 ؛ ابن عنبه ، عمدة الطالب فى انساب آل ابى طالب به اهتمام محمد حسن آل طالقانى ، ( نجف 1380 ) ص 254 .
( 7 ) در اسناد طبرى ( ج 1 ، ص 2985 ) جعفر بن عبد الله از عمرو از محمد بن اسحاق سلسله روايت ناقص است .