حسن عليه السّلام كرد و پرسيد كه آيا از بيعت او آزاد است و حسن عليه السّلام فرمود آرى . پس براى قيس ، كه مردى بلند قامت بود ، در جلو تخت معاويه تختى گذاردند . خليفه از او پرسيد قيس آيا بيعت مىكنى ؟ او گفت آرى ولى دست خود را روى زانوى خويش گذارد و به طرف معاويه دراز نكرد . خليفه از روى تختش خم شد و دست بر دست قيس ، كه آن را بلند نكرده بود ، گذاشت . « 1 » قيس به مدينه برگشت و در آنجا گوشهنشينى اختيار كرد و در اواخر دوره حكومت معاويه در سال 59 يا 60 درگذشت . « 2 » معاويه در « يهودى پسر يهودى » كه در زمان على عليه السّلام با بصيرت و خردمندى بر مصر حكومت كرده بود ظاهرا فايدهاى نمىديد . زياد كه مىتوانست به آسانى خريده شود تا بىرحمانه رعايا را مهار كند و از نفاق آنان بهرهگيرى كند ، همانگونه كه پيشتر هم براى على اين كار را كرده بود ، براى او مناسبتر مىنمود . امّا قيس توانست از سرنوشتى كه محمد بن مسلمه « * » همشهرى فسادناپذير او ، گرفتار آن شد و به دست قاتلى شامى به قتل رسيد بگريزد .
معاويه كه اكنون حاكم مطلق جهان اسلامى شده بود در دوران حكومت خود بىدرنگ به هر كارى از قبيل رشوه ، نيرنگ ، زورگويى ، ايجاد رعب و وحشت و كشتار دست مىزد تا بر پول و قدرت پنجه افكند و جانشينى پسر ناپسنديدهاش را استحكام بخشد .
حكومت او كه از مشروعيت اسلامى بىبهره بود ، ادعاى خونخواهى از خليفه مظلوم عثمان را دستآويز قرار داد تا بر آن مهر مشروعيت بزند . دشنام دادن به على عليه السّلام در خطبههاى نماز جمعه به صورت عرفى ضرورى درآمد و تا 60 سال بعد كه عمر بن عبد العزيز خليفه پارساى اموى اين رسم را برانداخت همچنان ادامه داشت . در مراسم حج خلفا سنّت مىدانستند كه در روز عرفه به على عليه السّلام ناسزا بگويند . بعد از خلافت عمر
هامش
( 1 ) بلاذرى ، انساب ، ج 3 ، ص 50 ؛ ابو الفرج ، مقاتل ، ص 72 .
( 2 ) ابن سعد ، طبقات ، ج 6 ، ص 34 - 35 ، صفدى ، وافى ، ج 24 ، ص 284 .
* محمد بن مسلمه از بزرگان انصار و شركتكنندگان در بدر و احد و جنگهاى ديگر غير از تبوك بود . چون پس از قتل عثمان مردم مدينه با على عليه السّلام بيعت كردند آنگاه كه على آهنگ عراق كرد عموم مردم براى رفتن به عراق با على عليه السّلام همراه بودند جز سه نفر : سعد بن ابى وقاص ، عبد الله بن عمر بن خطاب و محمد بن مسلمه انصارى . پس از اين واقعه محمد بن مسلمه در مدينه و سپس در ربذه مسكن گزيد و در صفر سال 46 در خانه خود در مدينه به دست مردى شامى به قتل رسيد . رك : دينورى ، اخبار الطوال ترجمه محمود مهدوى دامغانى ص 158 ؛ ابن حجر عسقلانى ، الاصابه ( 4 جلدى ) چاپ افست بيروت دار صادر ، ج 3 ص 3804 .