بن حفص بن عمر ، از نوادگان سعد بن ابى وقاص و از عروة بن زبير از راويان معروف مدنى سنى ، روايت شده كه حسن عليه السّلام و سعد بن ابى وقاص ده سال پس از خلافت معاويه به فاصله چند روز از دنيا رفتند و مردم معتقد بودند هر دو را معاويه مسموم كرده بود . « 1 » طبرى اين روايات را نقل نكرده است ، البتّه نه به اين علت كه روايات نامعتبرى بودند . بلكه از آن رو كه ، به عقيده لامنس ، آن را براى ايمان عوام خطرناك مىدانست . « 2 » به همين علت او از نقل روايات مربوط به بازشناسى زياد بن أبيه به عنوان برادر نامشروع معاويه خوددارى كرده است . « 3 »
هنگام دفن حسن عليه السّلام نزديك بود نزاعى بين هاشميان و امويان برپا شود . بنا بر نقل عروة بن زبير ، حسن عليه السّلام قبل از درگذشتن به خانواده خود وصيت كرده بود كه او را در كنار جدش محمد صلّى اللّه عليه و آله دفن كنند ؛ و اگر بيم فتنهاى بود او را در كنار مادرش به خاك بسپارند . چون خواستند او را در كنار محمد صلّى اللّه عليه و آله دفن كنند ، مروان مانع اين كار شد و گفت : « آيا عثمان در حشّ كوكب ( دورترين نقطه بقيع ) دفن شود و حسن عليه السّلام در اينجا به خاك سپرده شود . » « 4 » هاشميان و امويان جمع شدند ، هر گروهى با ياران خود و دست به
هامش
شهادت حسن عليه السّلام دست داشته است . ( ابن ابى اصيبعه ، عيون الانباء فى طبقات الاطباء ( به اهتمام مولر ، قاهره ، 1299 ، ج 1 ) ص 118 - 119 . لامنس اين روايت را موافق خبرى مىداند كه بيمارى مهلك حسن عليه السّلام دو ماه طول كشيد . ( معاويه ، ص 152 - 153 ) . امّا اين روايت مغاير نظر عوانه است كه معاويه مىخواست با اين خبر ابن عباس را غافلگير كند . ابن عباس از نخستين كسانى بود كه از بيمارى مهلك حسن عليه السّلام كه منجر به مرگ او شد آگاه بود .
( 1 ) بلاذرى ، انساب ، ج 3 ، ص 404 ؛ ابو الفرج ، مقاتل ، ص 73 . أبو بكر بن حفص همان عبد الله بن حفص بن عمر بن سعد بن ابى وقاص است ( ابن حجر ، تهذيب ، ج 5 ، ص 188 - 189 ) بنابراين او نوهء عمر بن سعد [ لعنة الله عليه ] امير لشكريان كوفه بود كه حسين بن على عليه السّلام و همراهان او را در كربلا به شهادت رساند .
( 2 ) لامنس ، معاويه ، ص 149 .
( 3 ) رك : ولهاوزن ، سلطنت عرب ، ص 76 . معاويه با پذيرفتن زياد به برادرى نامشروع خود مرتكب گناه بزرگى شد . و از نظر علماى دين يكى از شرمآورترين اعمال معاويه همين مسأله الحاق بود .
( 4 ) مروانيان از اينكه عثمان با خليفههاى پيشين خود در كنار پيامبر صلّى اللّه عليه و آله به خاك سپرده نشده بود شديدا ناراحت بودند . از عمر بن عبد العزيز نقل شده كه وليد [ بن عبد الملك ] در زمان خلافت خود از مسجد مدينه بازديد كرد . در كنار مرقد حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله پرسيد كه آيا قبر أبو بكر و عمر در كنار پيامبر صلّى اللّه عليه و آله است و سپس پرسيد كه امير المؤمنين عثمان در كجا دفن شده است ؟ حاكم مدينه كه گمان كرد او قصد دارد جسد أبو بكر و عمر را از آنجا خارج كند ، گفت عثمان به قتل رسيده و در زمان آشوب به خاك سپرده شده است و خليفه آرامش پيدا كرد . ( ابن شبه ، تاريخ مدينه ، ص 113 - 114 ) .