پس معاويه با لشكرش از مسكن وارد كوفه شد و بين نخيله و دار الرزق ( انبار توشه ) فرود آمد . حسن عليه السّلام و قيس بن سعد نيز با سپاهيانشان به نخيله بازگشتند ، پيش از ترك مداين حسن عليه السّلام در ضمن خطبهاى اين آيهء قرآن را براى آنان قرائت فرمود : « چه بسا چيزها كه شما را از آن خوش نمىآيد در حالى كه خدا خير كثيرى در آن نهاده باشد . »
( نساء 19 ) . چون معاويه را در كوفه ملاقات كرد او و عمرو بن سلمه همدانى در جمع مردم با معاويه بيعت كردند . معاويه گفت اى حسن « برخيز و عذر بخواه » در آغاز حسن عليه السّلام از سخن گفتن معذرت خواست ، امّا معاويه بر اين كار اصرار ورزيد . حسن عليه السّلام به ياد مردم آورد كه او و برادرش حسين عليه السّلام تنها نوادگان رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله هستند ؛ معاويه در حقّى كه متعلق به حسن عليه السّلام بود با او به جنگ برخاست و او براى خير امّت و جلوگيرى از ريختن خون مسلمانان آن را به معاويه واگذارد . « شما با من بيعت كرديد كه با هر كه صلح كنم شما نيز صلح كنيد و من صلاح در اين ديدم كه با او صلح كنم و با او بيعت كنم . چون چيزى را كه از خونريزى جلوگيرى مىكند بهتر از امرى ديدم كه سبب خونريزى مىشود . من در آنچه كردم مصلحت شما را مىخواستم تا حجتى باشد براى كسى كه در آرزوى حكومت است . » « 1 »
معاويه ضمن ايراد خطبهاى در نخيله خطاب به كوفيان هدف خود از حكومت بر آنان را بيان كرد . او به آنان گفت پس از انديشه بسيار چنين دانسته است كه مردمان جز با سه شرط اصلاح نمىشوند . جنگيدن با دشمن در سرزمين خودش ، زيرا اگر آنان با او نجنگند او به جنگ با آنان مىآيد ؛ عطايا و توشهها را بايد در وقت خودش تقسيم كرد ، اعزام لشكر به سرزمينهاى نزديك در ظرف شش ماه و به سرزمينهاى دور در يك سال بايد انجام شود . بعد به آنان گفت شرطهايى را پذيرفته و قولهايى به آنان داده و آرزوهايشان برآورده است تا آتش فتنه و آشوب را خاموش كند و مردم را نرم كرده
هامش
( 1 ) بلاذرى انساب ، ج 3 ، ص 42 - 43 . بلاذرى روايت ديگرى از سخنان حسن عليه السّلام نقل مىكند ( همان ، ص 43 - 44 ) بسيارى از همراهان حسن عليه السّلام او را بخاطر تسليم شدن به معاويه سرزنش كردند . سفيان بن ابى ليلى همدانى او را « مذلّ المؤمنين » خطاب كرد و حجر بن عدى به او گفت « تو مؤمنان را روسياه كردى » . او هميشه در دفاع از خود مىگفت كه براى جلوگيرى از خونريزى اين كار را كرده است . ( ابو الفرج ، مقاتل ، 67 - 68 ؛ بلاذرى ، انساب ، ج 3 ، ص 44 - 46 ) .