معاويه پس از عبور از جسر منبج از رقّه و سپس از نصيبين گذشت و از هر جا كه عبور مىكرد به مردم وعده آرامش و ايمنى مىداد . بعد از موصل گذشت و به اخنونيّه ( حربه ) « 1 » نزديك مسكن وارد شد . چون عبيد الله بن عباس با لشكر پيشقراول به آنجا رسيد معاويه عبد الرحمن بن سمرة بن حبيب بن عبد شمس را نزد كوفيان فرستاد تا به آنها بگويد كه حسن عليه السّلام نامهاى براى او فرستاده و از او درخواست صلح كرده و به او گفته است كه خود او براى اين منظور خواهد آمد و به سپاهش دستور داده كه دست از جنگ بردارند . معاويه نيز از لشكرش خواست از حمله خوددارى كنند تا گفتگوهاى او و حسن عليه السّلام به انجام رسد . ادعاى او احتمالا بىاساس بود امّا به خوبى مىدانست كه خواهد توانست با تهديد حسن عليه السّلام را وادار به تسليم كند . كوفيان سخن فرستاده معاويه را نپذيرفتند و او را دشنام دادند . پس معاويه عبد الرحمن بن سمرة را فرستاد تا در خلوت با عبيد الله صحبت كند . و او سوگند ياد كرد كه حسن عليه السّلام درخواست صلح از معاويه كرده است . معاويه پيشنهاد كرده بود در صورتى كه عبيد الله به او بپيوندد مبلغ 1000000 درهم به او بپردازد نيمى به صورت نقد و نيم ديگر در كوفه . عبيد الله ، كه مىدانست حسن عليه السّلام براى حفظ خون مسلمانان بىعلاقه به صلح نيست ، پيشنهاد معاويه را پذيرفت و شبانه به اردوى او گريخت . معاويه مقدم او را گرامى داشت و به وعده خود وفا كرد . « 2 »
عبيد الله بن عباس كه به نزد معاويه رفته بود روزى بسر بن ابى ارطاة را در حضور او ديد . از معاويه پرسيد : « تو اين مرد بىرحم را فرمان دادى كه دو پسر مرا بكشد ؟ » معاويه پاسخ داد « به خدا سوگند من چنين فرمانى ندادم و از اين كار نفرت داشتم . » كه البتّه اين زياد به حقيقت نزديك نبود . اگر چه معاويه احتمالا دستور قتل اين دو پسر را نداده بود .
امّا چون به او فرمان داده بود كه بنى هاشم را در هر جا كه ديدى بكش ، بسر مىتوانست مرتكب اين كار شود . باوركردنى نبود كه او بتواند بدون چنين دستور صريحى فرزندان عبد مناف ، خويشاوندان اميرش ، را به قتل برساند . معاويه براى كارى كه اكنون ادعا مىكرد از آن نفرت دارد بسر را مجازات يا حتّى سرزنشى نكرده بلكه با انتخاب او به
هامش
باد چگونه پسر دختر رسول خدا را بگيرم و به بند كنم ، چه بد مردى هستى . البته اين تهمتى است عليه مختار .
( 1 ) رك : ياقوت ، معجم البلدان ، ج 1 ، ص 167 .
( 2 ) بلاذرى انساب ، ج 3 ، ص 37 - 38 ؛ ابو الفرج ، مقاتل ، ص 64 - 65 .