امور مهم سياسى آينده حتى با آنان مشورت هم نخواهد شد . شاميان از رفتار او و عمرو عاص آواز شادمانى سر دادند . كعب بن جعيل شاعر دربار معاويه اين نيرنگ خود ساخته عمرو عاص را چون كار لقمان كه حكمت او ضرب المثل است دانست ؛ او خدعه ابو موسى را كه سعى كرده بود معاويه را بفريبد و از ميراث محمد صلّى اللّه عليه و آله محروم كند باطل كرد . « 1 »
در دو سال آخر حكومت على عليه السّلام جنگهاى داخلى بين مسلمانان روز بروز وخيمتر و به بدترين مرحله انجاميد . اكنون ابتكار عمل با امويان بود . به رغم آشفتگى بسيار در اردوى على عليه السّلام و با وجود آنكه معاويه ادعا مىكرد على عليه السّلام از خلافت خلع شده و در ماجراى حكميت فقط او را خليفه دانستهاند جرأت نكرد لشكرى تهاجمى به سوى او بفرستد و با نگرانى بسيار حتى از هرگونه مقابله با لشكر على عليه السّلام خوددارى مىكرد .
براى آنكه ادعاى خود براى حكومت مطلق بر مسلمانان را تحكيم بخشد ، به حملههاى غافلگيرانه به مردم و كشتن كسانى كه او را به خلافت قبول نداشتند و غارت و تخريب شهرها مىپرداخت . هدف او آن بود كه همآهنگ با رشوههايى كه به سران قبايل در اردوى على عليه السّلام مىپرداخت با ارعاب و ترساندن مردم پايههاى حكومت على عليه السّلام را بتدريج ضعيف كند . مورخان قديم اين حملهها را كلا « غارات » نام نهادهاند . طبرى آنها را در ذيل حوادث سال 39 نام برده است ، به جز حمله بسر بن ابى ارطاة را به حجاز و يمن . « 2 »
غاراتى كه تاريخ آن مشخص است همه يا در سال 40 و يا در تاريخى قبل از آن روى داد .
به نظر مىرسد در حوادث سال 39 وقفهاى نسبى در اين فعاليتها روى داده باشد هر چند برخى از وقايع كه تاريخ آن ذكر نشده ظاهرا در آن سال رخ داد .
اولين غارت حملهء ضحاك بن قيس بود كه شرح آن گذشت . « * » و در سال 37 اتفاق افتاد . « * * » دومين حمله احتمالا حمله نعمان بن بشير انصارى بود . « 3 » معاويه حتى چند
هامش
( 1 ) منقرى ، وقعة صفين ، ص 549 .
( 2 ) طبرى ، ج 1 ، ص 3444 - 3445 .
* رك : همين كتاب ، ص 357 .
* * طبرى اين واقعه را در ذيل حوادث سال 39 آورده است .
( 3 ) بلاذرى حمله نعمان را بعد از يورش سفيان بن عوف و آن را در مرتبه سوم برمىشمارد ، اما بنا بر قول بعضى معتقد است كه اين يورش پيش از حمله سفيان بوده است ( انساب ؛ ج 2 ، ص 447 ) .