مأموريت ابن حضرمى ، ابن عباس به بصره بازگشت و حكومت آنجا را در دست گرفت .
فقط يعقوبى متذكر شده است كه ابن عباس ، به اصرار على عليه السّلام تمام يا بيشتر اموالى را كه از بيت المال برداشته بود به آنجا بازگرداند و هميشه مىگفت : هرگز به سخنى موعظه نشدم ، چنان كه به سخن على عليه السّلام پند گرفتم . « 1 » هر چند اين روايت كلا معتبر به نظر نمىرسد ممكن است ابن عباس بخشى از اين اموال را براى حفظ آبروى على عليه السّلام بازگردانده باشد . در هر صورت خليفه از او تعهد گرفت كه از آن پس در امور حكومت بصره دخالت نكند .
روايت مهيّج ابو الكنود از مشاجره بين دو پسر عموى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و كوتاهى از ذكر آشتى آنان سبب شد كه مورخان قديم تصور كنند كه ابن عباس براى هميشه از على عليه السّلام روگردان شده بود . مداينى كه آگاه بود ابن عباس در اواخر دوران خلافت على عليه السّلام همچنان بر بصره حكومت مىكند اين روگردانى را اندكى قبل از شهادت على عليه السّلام مىداند . بر پايه روايات قديم ، او تصور مىكرد كه در زمان شورش ابن حضرمى در بصره ، ابن عباس براى تسلى دادن على عليه السّلام در شهادت محمد بن أبو بكر در كوفه حضور داشته است . « 2 » روايت مداينى را عمر بن شبه ، بلاذرى « 3 » و طبرى پذيرفته و نقض عهد ابن عباس را در سال 40 ذكر كردهاند . « 4 » از طرفى ابو عبيده مورخ بصرى بىطرف معتقد است كه ابن عباس پيش از شهادت على عليه السّلام بصره را براى هميشه ترك نكرد ، بلكه بعد از صلح حسن عليه السّلام با معاويه ، او اندك مالى را كه در بصره داشت و مدّعى بود حقوق اوست با خود برداشت و از آن شهر رفت . « 5 » كايتانى « 6 » و وچيا واله يرى ، از جمله نويسندگان
هامش
( 1 ) يعقوبى ، تاريخ ، ج 2 ، ص 242 .
( 2 ) طبرى ، ج 1 ، ص 3414 ؛ ثقفى ، الغارات ، 387 .
( 3 ) بلاذرى ، انساب ، ج 2 ، ص 176 . امّا بلاذرى معتقد است كه ابن عباس در زمان شورش ابن حضرمى به علت مشاجرهاى كه با على عليه السّلام داشت در كوفه بود نه به خاطر مرگ محمد بن ابى بكر ( همان ، 426 - 427 ) [ روايتى را كه نويسنده به آن اشاره كرده ( بلاذرى ، انساب ، ج 2 ، ص 426 - 427 ) چنين است : انّ ابن عباس قد كان قدم على عليّ بعد مقتل ابن ابى بكر ، ثم عاد الى البصره و در آن اشاره نشده كه به علت اختلاف بود كه ابن عباس به كوفه رفت يا به علت تسليت در مرگ محمد بن ابى بكر - م . ]
( 4 ) طبرى ، ج 1 ، ص 3453 - 3456 .
( 5 ) همان ، ص 3456 . ابو عبيده نيز از رفتن موقت ابن عباس به مكه در زمانى پيشتر خبر مىدهد و مىگويد مقرريهايى از بيت المال را كه پيش وى فراهم شده بود با خود به مكه برد . ( همان ، ص 3456 - 3455 ) .
( 6 ) تاريخ اسلام ، ج 10 ، ص 195 - 202 .