گم شوم ؛ و چون به راه راست روند من نيز در راه راست گام نهم .
مخالفان حكميت با خشم او را رها كردند . بعضى از آنان پيش از آنكه توافق امضا شود رهسپار كوفه شدند . برخى ديگر ماندند و گفتند : « شايد توبه كند و بازگردد » . « 1 »
اشعث بن قيس كه فعالترين و برجستهترين طرفدار متاركهء جنگ و حكميت بود ، ظاهرا احساسات قوى و صلحجويانهء اكثريت يمنيها ، بويژه كنده ، را بيان مىداشت ؛ احتمالا موضع ربيعه براى على عليه السّلام اهميّت بيشترى داشت ؛ زيرا ضربهء اصلى در جنگ بر پيكر آنان فرود آمده بود . اميدهاى معاويه را در رسيدن به پيروزى به يأس مبدل ساخته و در كنار يمنيها ، بيشترين تلفات را متحمل شده بودند . وقتى على عليه السّلام با سرانشان وارد گفتگو شد ، يكى از آنان به نام حريث بن جابر حنفى ، در پشتيبانى از ادامهء جنگ سخن گفت . كردوس بن هانئ بكرى و حضين بن منذر رقاشى ربيعى ، جوانترين آنان ، حمايت بىقيد و شرط خود را از على عليه السّلام ابراز داشتند . ظاهرا كردوس بن هانى به پيشنهاد متاركهء جنگ و حضين به از سرگيرى جنگ گرايش داشتند . خالد بن معمّر سدوسى ، كه فرماندهى كل ربيعه را به دست گرفته بود ، از متاركه جنگ پشتيبانى مىكرد و مورد حمايت شقيق بن ثور سدوسى قرار داشت . ظاهرا آنان نمايانگر احساسات اكثريت بودند . بكر بن وائل ، هنگامى كه موضع حضين روشن شد ، نسبت به او خصومت نشان داد ، و على عليه السّلام ناگزير شد براى آشتى دادن آن دو پاى در ميان نهد . « 2 » پيشواى بجيله ، رفاعة بن شدّاد ، نيز در دفاع از متاركهء جنگ سخن گفت . او اظهار داشت كه شاميان ، پس از جنگ و كشتار ، اكنون آنچه از آنها خواسته شده است تا بپذيرند مىپذيرند . اگر خلف وعده كنند ، پيروان على قادر خواهند بود جنگ را با نيرويى تازه از سر گيرند . « 3 » در عين حال ، تعداد بجيليان حاضر قابل ملاحظه نبود .
در ميان مخالفان متاركهء جنگ با درجات گوناگون ، علاوه بر اشتر ، عدى بن حاتم ، پيشواى طى ، عمرو بن حمق ، رهبر خزاعه « 4 » و احنف بن قيس از سعد تميم بودند . تميميها در بيشتر صحنههاى جنگ صفين نقش برجستهاى نداشتند و تلفاتشان ظاهرا سبكتر از
هامش
( 1 ) بلاذرى ، انساب ، ج 2 ، ص 338 - 339 .
( 2 ) منقرى ، وقعة صفين ، ص 484 - 488 .
( 3 ) همان ، ص 488 .
( 4 ) همان ، ص 482 .