زيد از خود دفاع كرد و گفت : « هيچ كس از شما به اندازهء من حق عدى را قدر نمىشناسد .
ليكن من سخن حق را به خاطر خشم مردم فرو نمىنهم » . عدى با بزرگوارى سخنان على عليه السّلام را تكرار كرد كه هر كس صادقانه عقيدهء خود را بيان كند ، به وظيفهء خويش عمل كرده است . « 1 » مردم باهله ، كه تعدادشان در كوفه زياد نبود ، امّا در شام خويشاوندان زيادى داشتند ، مايل نبودند با شاميان وارد جنگ شوند . على صريحا به آنان گفت : « اى مردم باهله ، خدا را گواه مىگيرم كه شما مرا دشمن مىداريد . من نيز شما را خصم خود مىدانم . مقررى خود را بگيريد و به جنگ ديلميان رويد » . « 2 »
ديگران على عليه السّلام را تشويق مىكردند كه پيش از آنكه دشمن كاملا بسيج شود به جنگ با او بشتابد . يزيد بن قيس ارحبى و زياد بن نضر حارثى ، هر دو از پيشوايان قبايل يمنى ، احتمالا اولين كسانى بودند كه گزارش دادند مردان و ساز و برگ جنگى فراهم كردهاند و از على خواستند منادى خود را گسيل دارد تا به مردم ندا دهد كه به لشكرگاهشان در نخيله ، واقع در دو ميلى كوفه ، بروند . يزيد بن قيس « 3 » كه مردى جنگآزموده بود به على عليه السّلام گفت : « كسى نيست كه به سبب بيزارى از جنگ تأخير كند يا وقت را هدر دهد و به خواب رود ، هيچ كس هنگامى كه فرصت فراهم شود در صدد پند و اندرز دادن برنمىآيد و تأخير نمىورزد هيچ كس جنگ امروز را به فردا موكول نمىكند » . زياد بن نضر نيز از على خواست كه آنان را در جنگ با دشمن رهبرى كند . به همين مناسبت ، عبد اللّه بن بديل بن ورقاء خزاعى ، كه از صحابهء پيامبر بود به على عليه السّلام هشدار داد كه انتظار نداشته باشد دشمنانش تغيير موضع دهند ، زيرا آنان نسبت به او كينه و خصومت ديرينه دارند . آنگاه روى به مردم كرد و پرسيد : « چگونه معاويه با على بيعت كند ، در حالى كه على ، برادرش حنظله و دايىاش وليد و جدش عتبه را در يك حمله كشت » . « 4 » او گفت كه تنها نيزهها و شمشيرهاى آخته است كه ترديد را از دل اين
هامش
( 1 ) منقرى ، وقعة صفين ، ص 99 - 100 .
( 2 ) همان ، ص 116 .
( 3 ) بنا به روايت ديگران ، عبد اللّه بن بديل خزاعى اين مطلب را گفت .
( 4 ) حنظلة بن ابى سفيان ، وليد بن عتبة بن ربيعه ، برادر هند ، مادر معاويه ، و پدرش عتبة بن ربيعة بن عبد شمس همگى در جنگ بدر كشته شدند . بنا به روايتهاى معروف ، عتبة بن ربيعه به دست عبيدة بن حارث مطلبى كشته شد پيش از آنكه خود او كشته شود .