در پاسخ به اين پرسش امام كه اكنون مىخواهى چه كنى ؟ حنظله گفت : « به رها [ ادسا ] خواهم رفت ، كه آنجا گريزگاهى است ( از هر دو سوى ) و در آنجا خواهم ماند تا اين امر فيصله گيرد » . بزرگان قبيلهاش ، بنى عمرو تميمى ، خشمگين شدند ، امّا او به آنان گفت : « سوگند به خدا نمىتوانيد مرا از دين خود سرگشته سازيد . دست از من بداريد كه من از شما داناترم » . آنان تهديدش كردند كه نخواهند گذاشت كنيز ( ام ولد ) او و فرزندانش همراه او بروند و حتى ممكن است او را بكشند . برخى ديگر از يارانش به دفاع از او برخاستند و شمشير از نيام كشيدند . گفت : « مرا مهلتى بايد تا انديشه سازم » .
خود را در خانه پنهان كرد و شبانه به سوى معاويه گريخت . بيست و سه نفر از يارانش در پى او رفتند . ابن معتم نيز همراه سيزده تن از ياران قبيلهاش به معاويه پيوست . امّا هر دوى آنان از جنگ در ركاب معاويه سرباز زدند و بىطرف ماندند .
وقتى حنظله گريخت ، على دستور داد خانهاش را ويران كنند . بكر بن تميم كارگزار ( عريف ) تميم و شبث بن ربعى تميمى اين كار را بر عهده گرفتند . حنظله در قطعه شعرى در نكوهش اين دو شكوه سر داده و در شعر ديگرى معاويه را به كشتن و مجازات انصار - كه ظاهرا بيش از همه ، او ، به منزلهء يكى از مردان نيك وابسته به خاندان مضر ، مسئول اختلاف در ميان امّت مسلمانان بوده است - برمىانگيزد . « 1 »
عدى بن حاتم طائى ، رئيس طى ، نيز به على سفارش كرد كه پيش از آغاز جنگ فرصتى ديگر دهد و بازهم نامه و پيغام بر گسيل دارد . زيد بن حصن ( يا حصين ) طائى ، « 2 » يكى از فقيهان لبّادهپوش ( من اصحاب البرانيس المجتهدين ) و يكى از خوارج برجستهء بعدى ، با وى مخالفت كرد و گفت اگر در حقانيت جنگ ترديد داشته باشيم شايسته نيست در صدد جنگ با آنها برآييم ، بلكه بايد به آنها مهلت دهيم ؛ امّا هيچ كس ترديد ندارد كه دشمن ناجوانمردانه در جستجوى خونخواهى است . مرد ديگرى از طىّ لب به اعتراض گشود و گفت : « زيد بن حصن ، آيا كلام پيشوايمان عدى را به تمسخر مىگيرى ؟ »
هامش
( 1 ) منقرى ، وقعة صفين ، ص 95 - 98 .
( 2 ) حصن و حسين هر دو مكرّر در منابع آمدهاند . متن منقرى در اينجا « حصين » آورده است . با اين حال ، انساب الاشراف بلاذرى در همه جا « حصن » را پيشنهاد مىكند . مصحح آن ، آقاى محمودى ، در همه جا آن را به « حصين » تغيير داده است ( ر . ك : به يادداشت او ، انساب ، ج 2 ، ص 364 ) . ما در اينجا در همهء موارد حصن را برگزيدهايم .