امّ المؤمنين ، با بيعت با محرك قاتل عثمان ، شرافت خود را از بين بردهاند ؛ پس از آنكه به پيروزى رسيدند ، شورايى دربارهء خلافت تشكيل خواهند داد ، امّا اين شورا از خود آنان است نه از مردم حجاز با عذاب وجدانى كه گرفتارش آمدهاند . شاميان ، چون در بين خود شنيدند كه منزلتى والاتر از همهء ياران ديرين و مكرم پيامبر در اسلام به دست آوردهاند ، ظاهرا هوش از كف بدادند .
معاويه خود متقاعد شده بود كه مىتواند با چنين شورايى سر كند . نتيجهاش تصميمى از پيش تعيين شده خواهد بود و چه بسا به آن نيازى نباشد ؛ زيرا معاويه در كل وقتى يكى از منافع حياتىاش به خطر مىافتاد ، از اصل شورا طرفدارى نمىكرد . [ او چنين مىانديشيد كه ] بعدا طى دوران فرمانروايىاش ، فرزند فاجرش يزيد را حتى بدون شورايى فرضى از شاميان ، در مقام جانشين خود تحميل خواهد كرد . نامهء مزبور آشكار مىساخت كه معاويه اكنون پيشنهاد اول عمرو عاص را پذيرفته است و براى رسيدن به آن ، بيشتر اشتياق خلافت را دارد . « 1 »
على عليه السّلام به نامهء معاويه پاسخ داد و ادعاهاى او را نكته به نكته رد كرد . در خصوص ادعاى معاويه - كه جرم على نسبت به عثمان موجب استنكاف ، او از بيعت با على شده است - على فرمود كه او تنها يكى از مهاجران است كه همانند آنان عمل كرده است ؛ وى عثمان را نكشته تا سزاوار كيفر و پادافره باشد . دروغهاى آشكار معاويه نسبت به على در مورد عثمان نه مبتنى بر شاهدان عينى بود و نه مبتنى بر اطلاعات موثق . على عليه السّلام دربارهء اين ادعاى معاويه كه شاميان بر مردم حجاز حاكميت دارند ، گفت فردى از شام را به من نشان ده كه در شورا مقبوليت داشته و يا اينك سزاوار خلافت باشد . اگر چنين پندارى ، مهاجران و انصار تو را تكذيب مىكنند .
اما اين كه گفتى « قاتلان عثمان را به ما بسپار » ، تو را چه به عثمان ؟ ! تو صرفا مردى از بنى اميه هستى ، و بنى عثمان نسبت به آن شايستهتر از شما هستند . اگر گمان دارى كه تو در خونخواهى پدر ايشان نيرومندتر از خود آنان هستى ، به طاعت من داخل شو . آنگاه مردم را به من بسپار تا تو و آنان را به راه روشن حق ببرم . و اما اين كه گفتى ميان شام و بصره و ميان طلحه و زبير قايل به تفاوت هستى ، سوگند به جانم ، اين كار يكسان است ؛ زيرا آن
هامش
( 1 ) بر خلاف نظر كايتانى و لوى دلاويدا ( تاريخ اسلام ، ج 9 ، ص 256 ) .