بگير » . جرير نامهء على عليه السّلام را به معاويه نشان داد . معاويه گفت : « ان شاء الله در نخستين ديدار تكليف نهايى را يكسره خواهم كرد » . « * » وقتى معاويه با مردم شام بيعت كرد و آنان را بر على عليه السّلام شوراند ، چنين گفت : « اى جرير نزد مولايت بازگرد » . و پس از آن نامهاى خطاب به على نوشت و در آن اعلان جنگ كرد . مضمون آن بدين قرار است :
به نام خداوند بخشندهء مهربان . از معاوية بن ابو سفيان به على بن أبي طالب . اما بعد ، سوگند به جانم ، اگر امت مسلمان با تو بيعت كنند و تو از قتل عثمان بيزارى اظهار كنى ، نزد ما همچون ابو بكر و عمر و عثمان ( رض ) خواهى بود . ليكن تو مهاجرين را دربارهء عثمان فريب دادى و انصار را از يارى به او بازداشتى . در نتيجه ، نادانان و ناتوانان ، مطيع و ياور تو شدند . مردم شام با تو سر جنگ دارند ، مگر آنكه قاتلان عثمان را به آنها تحويل دهى اگر چنين كنى ، براى تعيين خليفهء مسلمانان با خود مشورت خواهند كرد . به جانم سوگند ، عذرى كه براى جنگ با طلحه و زبير آوردهاى ، نمىتوانى براى من اظهار كنى ، زيرا آنها با تو بيعت كردند ولى من در قيد بيعت تو قرار نگرفتم . نيز نمىتوانى دليلى كه براى جنگ با مردم بصره اظهار كردى ، براى مردم شام نيز همان را بيان كنى ، زيرا بصريان به اطاعت تو درآمده بودند ، حال آنكه شاميان اطاعت از تو را رد كردهاند . اما مقام ارجمند تو در اسلام و نزديكىات با پيامبر و مقامت در ميان قريشيان انكارپذير نيست . « * * »
سپس معاويه شعر كعب بن جعيل را پيوست نامهاش كرد . « 1 »
اين نامهء معاويه ، بر خلاف نامهء سرّىاش ، با دستخط مشاورش عمرو عاص نوشته شده بود . گرچه هدف معاويه از اين كه نامه عمدتا رساندن پيام خويش به پيروان شامىاش بود ، بايد گفت كه در تبليغات جنگ نيز يك شاهكار محسوب مىشد . هم اينان بودند كه بر جنگ با على عليه السّلام پاى مىفشردند ؛ معاويه تنها يكى از آنان بود . معاويه با توسل به ميهندوستى تعصّبآميز شاميان ، به آنها اطمينان داد كه ، در بين مسلمانان ، تنها آنان هستند كه منزلت والاى اخلاقى خود را حفظ كردهاند ؛ چه همهء افراد ديگر ، از جمله پيروان
هامش
* اين عبارتها عمدتا با توجه به ترجمهء فارسى وقعة صفين نوشته شده است ، ر . ك : واقعهء صفين در تاريخ ، ص 46 - 47 .
* * واقعهء صفين در تاريخ ، ص 47 .
( 1 ) ابن قتيبه ، الامامة و السياسة ، ج 1 ، ص 166 - 167 ؛ مبرد ، كامل ، ج 1 ، ص 184 ، در اينجا جملهء مهم در خصوص حق شاميان در شورا به جاى مردم حجاز ، افتاده است ( ر . ك : منقرى ، وقعة صفين ، ص 56 ، يادداشت 2 ) . از پاسخ على عليه السّلام آشكار مىشود كه اين جمله ، جزئى از نامهء معاويه بوده است .