نحوهء پاسخ دادن به او رايزنى كرد و آنان را در آراى خود پراكنده يافت . عبد الرحمن بن غنم اشعرى ، « 1 » يكى از صحابه و همراهان نزديك معاذ بن جبل « 2 » به او گفت : « اى شرحبيل . . . به ما چنين گفتهاند كه عثمان به دست على كشته شده است . اگر على او را كشته ، پس چرا مهاجران و انصار كه برگزيده و نخبهء مردماند با او بيعت كردند ؟ و اگر على او را نكشته ، پس چرا معاويه را تصديق مىكنى ؟ خود و سكانت را تباه مساز . چنانچه بيم آن دارى كه جرير تو را از ولايت شام ناكام سازد ، برو با على عليه السّلام بيعت كن » . امّا شرحبيل به رفتن نزد معاويه پاى فشرد . عياض ثمالى ، يكى از پارسايان ، شعرى براى او فرستاد و ضمن آن به او گوشزد كرد كه فريفتهء نيرنگهاى معاويه نشود . معاويه چشم دارد كه خود را پيشوا و حاكم بر آنان به شمار آورد و خون بنو قحطان ( يمنيان ) را به سود لؤىّ بن غالب ( قريش ) به هدر دهد ؛ پس با على ، بهترين مردان هاشم بيعت كن « كه پيمانى بر گردن مردم دارد همچون پيمان ابو حفص ( عمر ) و ابو بكر » . « 3 »
هنگامى كه شرحبيل وارد دمشق شد ، با شكوه مقدم او را گرامى داشتند . سپس معاويه او را پذيرفت و گفت : « اى شرحبيل ، جرير ما را به بيعت با على عليه السّلام فرا خوانده است . بىگمان اگر على عثمان را نمىكشت ، از بهترين كسان بود . ليكن اينك نسبت به بيعت با او درنگ ورزيدهام . من خود از مردم شام هستم . به هر چه شاميان رضا دهند خرسند خواهم بود . و از هر چه رخ برتابند دلزده و ناخرسند خواهم شد » . شرحبيل گفت : « مىروم تا از رأى مردم آگاه شوم » . سپس رفت و افرادى را كه از پيش به اشارهء معاويه جمع شده بودند ، ديد كه يك صدا فرياد مىزدند : « على قاتل عثمان است » . پس از مشاهدهء اين صحنهسازى ، خشمگين و آشفته ، نزد معاويه رفت و گفت : « اى معاويه ، مردم بر اين باورند كه عثمان به فرمان على عليه السّلام كشته شده است . سوگند به خدا ، اگر با او بيعت كنى يا تو را از شام بيرون مىرانيم و يا جانت را خواهيم ستاند » . معاويه به اين تهديد گستاخانه اهميتى نداد و به آرامى گفت : « من هرگز بر خلاف رأى شما رفتار نمىكنم ، زيرا من نيز يكى از شاميان هستم » . شرحبيل گفت : « اين مرد - جرير - را به سوى
هامش
( 1 ) منقرى ، وقعة صفين ، ص 45 ، به اشتباه « ازدى » آورده است . دربارهء او ، ر . ك : مختصر ، ج 15 ، ص 7 - 10 .
( 2 ) معاذ بن جبل خزرجى در زمان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله اكرم والى يمن بود و در فتح شام سهم عمدهاى داشت . مدت كوتاهى پس از مرگ ابو عبيده والى حمص شد و در اثر طاعون « عمواس » درگذشت .
( 3 ) منقرى ، وقعة صفين ، ص 44 - 46 .