فرزند بزرگ عثمان ، درآمده بود از درخواست على مبنى بر توضيح در مورد اموال آذربايجان ، به خشم آمد و گفتهاند كه انديشه پيوستن به معاويه را در سر داشت ، امّا يارانش او را راضى كردند كه در كوفه بماند . « 1 » با اين حال ، شمارى از قبيلههاى كوفى كنده عثمانى بودند و پس از آنكه على به كوفه رفت آنان رهسپار رها [ ادسا ] شدند . « 2 »
وقتى على عليه السّلام در جستجوى نمايندهاى مناسب برآمد تا او را نزد معاويه گسيل دارد ، جرير آمادگى خود را اعلام كرد ، زيرا با امويان روابط شخصى خوبى داشت . جرير به على گفت كه من مىتوانم معاويه را به بيعت تو فرا خوانم و تا وقتى كه به كتاب خدا عمل كند و از او پيروى نمايد ، به صورت يكى از كارگزارانت باقى ماند و مردم شام را به اطاعت تو فرا مىخوانم . مردم قبيلهء من از اين دعوت رخ برنمىتابند . اشتر به على هشدار داد كه جرير را نزد شاميان نفرستد ، زيرا به آنان تمايل دارد . با اين همه ، على تصميم گرفت رهنمودهايش را در نامهاى توسط او براى معاويه بفرستد و فقط از او بخواهد كه تن به بيعت دهد و در عين حال به او نيز بفهماند كه على معاويه را در مقام والى نمىپذيرد . « 3 »
على در نامهاش به معاويه گفت كه مردم در مدينه با او بيعت كردند ، در شام نيز بر معاويه است كه با على بيعت كند [ على عليه السّلام فرمود ] : « كسانى كه با ابو بكر ، عمر و عثمان بيعت كردند ، به همان شيوه با من بيعت كردند و عهد و پيمان بستند . پس آن كسان را كه حاضر بودهاند [ مثل طلحه و زبير ] ، نشايد جز او را اختيار كنند . و غايبان را [ مثل معاويه ]
هامش
( 1 ) منقرى ، وقعة صفين ، ص 21 ؛ بلاذرى ، انساب ، ج 2 ، ص 296 . آمده است كه عثمان به اشعث بن قيس اجازه داد تا سالانه صد هزار درهم از خراج آذربايجان را براى استفاده شخصى خود بردارد ( طبرى ، ج 1 ، ص 3440 ؛ ر . ك : همين كتاب ، ص 381 ) .
( 2 ) به گفتهء ابن كلبى ( نسب معد و اليمن الكبير ، به اهتمام ناجى حسن ( بيروت ، 1988 ) ، ج 1 ، ص 149 - 150 ، بنى ارقم بن نعمان بن عمرو بن وهب ، بنى خمر بن عمرو بن وهب ، برخى از قبيله بنى الحارث بن عدى بن ربيعه و بنى اخرم از بنى حجر بن وهب ، وقتى على عليه السّلام وارد كوفه شد اين شهر را ترك كردند ، و گفتند در شهرى كه عثمان لعن شود سكنا نمىگزينيم . بنى ارقم در جنگ « ردّه » بر ضد مسلمانان از اشعث بن قيس پشتيبانى كرده بودند ( ر . ك : لكر ، « كنده در سپيده دم اسلام و در زمان ردّه » در مجله انجمن سلطنتى آسيايى ، ص 333 - 256 ، در ص 345 ) . به گفتهء ابن كلبى ، معاويه اين پناهندگان را در بين النهرين منزل داد ، ابتدا در نصيبين و سپس در رها ، زيرا ترسيد اهل شام را فاسد كنند . آنان در جنگ صفين ، در ركاب او جنگيدند .
( 3 ) منقرى ، وقعة صفين ، ص 27 - 28 . [ نيز با استفاده از ترجمهء فارسى آن : واقعهء صفين در تاريخ ، ترجمهء كريم زمانى ، ص 34 ] .