شمر ، عضو مغرور خاندان سلطنتى حميرى ذو اصبح ، فرار از زندان را بر خود ننگ داشت . معاويه او را رها كرد و او همراه با شاميان به صفين رفت و در آنجا به لشكر على پيوسته در جنگ كشته شد . « 1 » در روايت عثمانيان مصر به استناد ابن عديس اين حديث از پيامبر نقل شده است : « بعضى مردم از دين برخواهند گشت ، همانند تيرى كه در صيد نشيند و از آن بيرون رود . خداوند آنان را در جبل لبنان و الجليل خواهد كشت » . « 2 »
بدين سان ، ابن عديس راوى حديثى شد در محكوميت خويش به نقل از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله .
على عليه السّلام در يمن عبيد الله بن عباس هاشمى را والى صنعاء و سعيد بن سعد بن عباده ، برادر قيس را والى جند ساخت . « 3 » برخى روايتها حكايت از آن دارد كه واليان عثمان ، يعلى
هامش
حضور ابو عمرو بن بديل در ميان كسانى كه دستگير و زندانى شدند با توجه به اين حقيقت كاملا آشكار مىشود كه برادرش عبد الله در جنگ صفين در صدد خونخواهى برادر ديگرش عثمان [ بن بديل ] ( كنيهء ابو عمرو پيوسته با نام عثمان همراه بود ) برآمد ، ( منقرى ، وقعة صفين ، ص 245 ) . ابن حجر ( اصابة ، ج 4 ، ص 40 ) روايتى را نقل مىكند كه بر طبق آن وقتى عبيد الله بن عمر به كوفه آمد ، عبد الله بن بديل به ديدن او رفت و به او هشدار داد كه مراقب باشد خونش در اين فتنه نريزد . عبيد الله اين هشدار را متوجه خود او كرد .
ابن بديل پاسخ داد : « من در صدد انتقام گرفتن از خون برادرم عثمان [ بن بديل ] هستم كه ناجوانمردانه كشته شد » . عبيد الله پاسخ داد : « و من در صدد انتقام از خون خليفهء مظلوم مىباشم » . اگر اين ديدار واقعا در كوفه رخ داده باشد ، بدين معناست كه ابو عمرو بن بديل زودتر از ديگران كشته شده است . با اين حال ، به احتمال قوى ممكن است به هنگام ديدار عبيد الله از اردوى على پيش از جنگ صفين روى داده باشد ( منقرى ، وقعة صفين ، ص 186 ) . در هر صورت اين كه كندى از ابو عمرو با عنوان كسى ياد مىكند كه به فرمان محمد بن ابى بكر خانههاى عقبنشستگان را ويران كرده ، اشتباهى تاريخى است .
( 1 ) - ر . ك : همين كتاب ، ص 232 . بنا بر روايتى از حرملة بن عمران مصرى به نقل طبرى ( ج 2 ، ص 210 - 211 ) ، اين ابرهة بن صبّاح بود كه از زندان معاويه نگريخت . ظاهرا ابرهة بن صبّاح بن ابرهه پسر عموى پدر ابو شمر ، ابرهة بن شرحبيل بن ابرهه و عضو عالى خاندان سلطنتى حميرى بود كه از يمن مهاجرت كرده بودند ( همدانى ، اكليل ، ج 2 ، ص 158 - 160 ) . ابرهة بن شرحبيل در يمن در وادى ظهر اقامت گزيد ( همان ، 154 ) .
مادر پدربزرگ آنان ابرهة بن صباح ، ريحانه ، دختر فرمانرواى حبشى يمن ، ابرهة ( اشرم ) بود ، و او ، ابرهة بن صباح ، بر تهامه ، سرزمين ساحلى يمن حكومت مىكرد . نام نوهاش ابرهة بن صباح در ارتباط با فتح « فرما » در مصر مىآيد ( طبرى ، ج 1 ، ص 2586 - 2587 ) ؛ اما جز از اين راه نمىتوان دانست كه در مصر سكونت كرده است يا خير . بنابراين بعيد است كه معاويه او را زندانى كرده باشد ، گرچه غير ممكن نيست . در جنگ صفين در سپاه او بود ( ر . ك : همين كتاب ، ص 235 ) .
( 2 ) ابن عبد الحكم ، فتوح مصر ، ص 304 ؛ ابن منظور ، مختصر ، ج 14 ، ص 305 - 306 .
( 3 ) ابن سمره ، طبقات فقهاء اليمن ، به اهتمام فؤاد سيد ( قاهره ، 1957 ) ، ص 42 - 43 . مراجع ديگر در ع . م . م .
مدعج ، يمن در صدر اسلام 9 - 233 / 630 - 847 : تاريخ سياسى ص 150 ، يادداشت 2 . ( لندن ، 1988 ) .