احتمال مىرود كه طلحه و زبير نيز در اين مرحله از روى اكراه تن به نخستين بيعت داده باشند ، چنان كه مداينى به استناد ابو المليح بن اسامهء هذلى روايت كرده است . « 1 » در عبارتى از حسن بصرى به اين موضوع اشاره شده است با اين مضمون كه مىگويد : ديدم كه زبير در بوستانى ( حشّ ) در مدينه با على بيعت كرد . « 2 » از طلحه نيز نقل شده است كه در بصره به بنو ربيعه گفت او هم در باغى محصور با شمشيرى كه بر روى سرش آمده بيعت كرده است . « 3 » بنا به روايت زيد بن اسلم ، سپس على دوباره تأكيد كرد كه بيعت بايد در مسجد و در جمع مردم صورت گيرد . « 4 » در هر حال ، مراسم رسمى در مسجد در روز شنبه نوزدهم ذى حجه سال 35 برگزار شد .
بنابر اخبار عمومى و اصلى دربارهء بيعت كه به شعبى عثمانى ، كوفى ميانهرو ، مىرسد و ابو مخنف روايت كرده است ، طلحه اولين صحابى برجستهاى بود كه با على بيعت كرد .
بيعت رقيب اصلى على ، بىترديد در اعتبار بخشيدن به انتخاب او و شروع آن حايز اهميّت بود . طلحه با پاى خود براى بيعت نيامد . به گفتهء شعبى ، مالك اشتر او را كشانكشان آورد ، در حالى كه اصرار مىورزيد : « بگذار ببينم مردم چه مىكنند » « 5 » . چنان كه گذشت ، بعدا طلحه ادعا كرد كه با شمشير آويخته بر سر بيعت كرده است . سعد بن ابى وقاص دربارهء اين ادعا اظهار نظر كرده و گفته است كه از شمشير چيزى نمىداند ، امّا مىداند كه طلحه بر خلاف خواستهاش بيعت كرده است . « 6 » بدون ترديد ، روحيه مردم
هامش
روى داده است . از آنجا كه عثمان در عصر روز جمعه كشته شده ، زمان بسيار كوتاهى براى وقوع اين حوادث باقى مىماند . به هر تقدير ، بيعت عمومى در روز شنبه صورت پذيرفته است . روايت صالح بن كيسان داير بر اين كه على عليه السّلام ، پس از گرفتن بيعت در مسجد النبى ، به مسجد بنو عمرو بن مذبول رفته و بيعت انصار را در آنجا پذيرفته است ، احتمالا ناموثق مىباشد ( بلاذرى ، انساب ، ج 2 ، ص 205 ) .
( 1 ) طبرى ، ج 1 ، ص 3068 . نيز ر . ك : به گزارش صهبان ، مولاى اسلميين در بلاذرى ، انساب ، ج 2 ، ص 215 - 216 .
( 2 ) طبرى ، ج 1 ، ص 3068 . اما اين گفته موثق نيست ، چرا كه در آن زمان حسن بصرى تنها چهارده سال داشت .
وانگهى اين سؤال باقى است كه چگونه با اين سرعت توانسته است به مدينه بازگردد ، زيرا گفتهاند كه وقتى خبر مرگ عثمان را شنيد بيرون از مدينه بود ( ابن سعد ، طبقات ، ج 3 / 1 ، ص 58 ؛ ر . ك : همين كتاب ، ص 134 يادداشت 260 ) .
( 3 ) ابن ابى شيبه ، المصنّف ، تصحيح سعيد محمد لحّام ( بيروت ، 1409 / 1989 ) ، ج 8 ، ص 709 .
( 4 ) مفيد ، جمل ، ص 130 .
( 5 ) بلاذرى ، انساب ، ج 2 ، ص 206 .
( 6 ) طبرى ، ج ، 1 ص 2082 .