على عليه السّلام ، هنگامى كه خبر قتل عثمان را دريافت كرد ، با فرزندش محمد ( بن حنفيّه ) در مسجد بود . او بىدرنگ از مسجد به سوى خانه رفت ، امّا بنا بر روايت محمد ، در راه با صحابه مواجه شد و صحابه از وى خواستند كه بيعت آنان را با او بپذيرد . ابتدا نپذيرفت ، سپس تأكيد كرد كه هر گونه بيعتى بايد در مسجد و در برابر عموم مردم صورت گيرد . « 1 » صبح شنبه روز بعد ، على به مسجد رفت . عطية بن سفيان ثقفى « 2 » ، كه با او همراه بوده ، روايت مىكند كه گروهى از مردم را ديده است كه در حمايت از طلحه گرد آمده بودند . ابو جهم بن حذيفه به سوى على رفت و گفت : « مردم با طلحه توافق كردند در حالى كه تو غافل ماندى » . على عليه السّلام پاسخ داد « پسر عمهام كشته شود و در جانشينى خلافت او ديگران بر من پيشى جويند ؟ » . آنگاه به سمت بيت المال رفت و آن را گشود .
هنگامى كه اين خبر به گوش مردم رسيد ، طلحه را رها كردند و به سوى على رفتند . « 3 »
بخش آخر اين روايت احتمالا ناموثق است . بعيد مىنمايد كه در اين هنگام على در بيت المال را گشوده باشد . بلكه ، درستتر آن است كه على وارد بازار مىشود ، در حالى كه پيروانش از پى او مىروند و از او مىخواهند كه بيعت آنان را بپذيرد . سپس به خانه عمرو بن محصن انصارى از قبيله بنو عمرو بن مذبول نجّار مىرود و در آنجا نخستين بيعتها را مىپذيرد . بر حسب روايت كوفيان مالك اشتر نخستين كسى بود كه بيعت كرد . « 4 »
هامش
( 1 ) طبرى ، ج 1 ، ص 3066 ، 3069 ؛ بلاذرى ، انساب ، ج 2 ، ص 209 - 210 .
( 2 ) درباره او ، ر . ك : ابن حجر ، تهذيب ، ج 7 ، ص 226 - 227 .
( 3 ) بلاذرى ، انساب ، ج 2 ، ص 214 - 215 ، روايت مشابه مسور بن مخرمه ( همان ، 210 ) از نظر طرح سير وقايع تاريخى ناقص و كماعتبارتر است . بنابراين روايت ، على پس از رسيدن خبر كشته شدن عثمان مسجد را ترك كرد ، زيرا ممكن بود مردم به طلحه روى آورند . در راه خانه با مردى قريشى مواجه شد كه او را به تمسخر گرفت و گفت : « مردى را ببين كه پسر عمهاش كشته شده و خلافتش را غصب كردهاند » . على از راه بازگشت و بر منبر رفت . مردم بسرعت طلحه را رها كردند ، به على پيوستند و سپس با او بيعت كردند .
ابو جهم بن حذيفه آشكارا از طلحه پشتيبانى كرد و به يقين خوش نمىداشت كه على عليه السّلام در برابر او بايستد .
( 4 ) طبرى ، ج 1 ، ص 3075 . ابو عمرة ( بشير ) بن عمرو بن محصن ، از جنگجويان جنگ بدر ، از طرفداران مهم على شد و در جنگ صفين به قتل رسيد ( ابن حجر ، تهذيب ، ج 12 ، ص 186 ) . عبد اللّه بن عبد الرحمن بن ابى عمره ، نوهء ابو عمره ، يكى از مخبران ابو مخنف بود . يو . سزگين ، ابو مخنف ، مقالهاى در زمينه تاريخ نگارى در دوران بنى اميه ، ص 190 . برخى روايتها حكايت از آن دارد كه رفتن على به خانهء عمرو بن محصن در روز جمعه صورت گرفته است ( ر . ك : ابن عساكر ، على ، ج 3 ، ص 97 ) . عبارت عمر بن شبّه نيز مىتواند حاكى از همين امر باشد ( طبرى ، ج 1 ، ص 3068 ) ، بدين ترتيب كه در شنبه ، 18 ذى حجه ، يعنى جمعه شب ،