على : واكنش بنى هاشم نسبت به خلافت
اختلاف در جانشينى و جنگ جمل
حاكميت على عليه السّلام مشخّصههايى مغاير با خلافت را داشت . اين حاكميت بر طبق معيارهاى دورهء نخستين خلافت ، فاقد مشروعيت بود . على عليه السّلام از طرف شورايى از برجستهترين صحابهء نخستين ، كه عمر آن را شرط جانشينى مشروع دانسته بود ، برگزيده نشد ؛ و نيز از پشتيبانى اكثريّت قريش كه در تشكيلات حكومتى أبو بكر به منزلهء تنها طبقهء حاكمى شناخته مىشد كه حق داشت دربارهء خلافت تصميمگيرى كند ، بىبهره بود .
امّا على عليه السّلام به مشروعيت ادعاى خويش كه مبتنى بود بر خويشاوندى نزديكش با پيامبر صلّى اللّه عليه و آله ، آگاهىاش از اسلام ، همراهىاش با آن از همان روزگار نخستين ، و شايستگىاش در مراقبت از آرمانهاى آن ، يقين كامل داشت . از نظر او معيارهايى كه أبو بكر و عمر براى حاكميت مشروع وضع كرده بودند ، اصالت نداشت . على به أبو بكر گفته بود كه تأخيرش در بيعت با او در مقام جانشين پيامبر ، از آن روى بود كه به تقدم حق خويش در خلافت باور داشت . هنگامى كه سرانجام با أبو بكر ، عمر و عثمان بيعت كرد همچنان بر عقيدهاش باقى بود . او براى حفظ اتّحاد مسلمانان بيعت كرد ، و اين در زمانى بود كه معلوم شد مسلمانان از او ، به منزلهء جانشين بر حق پيامبر ، روى برتافتهاند . وقتى امّت مسلمان يا بخش اعظم آن ، به او روى آوردند ، نه فقط حق مشروع او ، كه تكليف اقتضا مىكرد رهبرى آنان را بر عهده گيرد .