[ عثمان ] از ذى خشب و به احتمال زياد تقريبا همزمان با ورود دوبارهء مصريان بود . « 1 » آنها شايد شهرهاى خود را به اسم رفتن به حج ترك كرده ، سپس در مدينه ماندند . به هر حال ، اينان در محاصره شركت نداشتند . « 2 » ظاهرا مالك اشتر مخالفت على عليه السّلام و عايشه را با به كارگيرى خشونت مد نظر داشت . به روايت خود او ، وى به ديدن ام حبيبه ، دختر ابو سفيان و همسر اموى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله ، رفت و به او پيشنهاد كرد كه عثمان را در هودج خود بسلامت از محاصره بيرون ببرد . امّا امويان اين پيشنهاد را نپذيرفتند و تأكيد كردند كه آنها هيچ كارى با او ندارند . « 3 »
« محاصره » در ابتدا مسالمتآميز بود . ديداركنندگان رسمى و غير رسمى مجاز بودند آزادانه به خانهء عثمان وارد و از آن خارج شوند . حتى مروان و عبد الرحمن بن عتّاب مىتوانستند در شهر و در قصر به كارهاى خود برسند ( احتمالا با استفاده از درى فرعى ) .
عثمان در نامههاى خود به شاميان و حاجيان مكه در آغاز محاصره ، شكوه كرد كه دشمنانش « 4 » او را از امامت نماز و رفتن به مسجد بازداشته و هر چه توانستهاند از مدينه برگرفتهاند . « 5 » شايد آخرين بخش اين عبارات به گرفتن كليدهاى بيت المال از سوى طلحه اشاره داشته باشد . در ابتدا امامت نمازهاى جماعت ، به توصيه على عليه السّلام ، به عهدهء ابو ايوب انصارى بود ، امّا از عيد قربان به بعد خود على عليه السّلام با مردم نماز مىكرد . « 6 »
هامش
ميان مردم بصره كه طرفدار عثمان بودند روايت كرد كه حارثة بن نعمان به عثمان پيشنهاد كرد « ما » از او حمايت كنيم . اين كار احتمالا كوششى بوده براى تبرئه او از اتهام .
( 1 ) به نظر مىرسد كه روايت سفيان بن ابى العوجاء ، ( طبرى ، ج 1 ، ص 2995 ) حاكى از حضور آنان در مدينه در زمان غيبت مصريان است . اما جزئيات اين روايت اطمينانآور نيست .
( 2 ) اين مطلب را ابو الخير مصرى با قطعيت گفته است ( همان ، ص 2999 ) .
( 3 ) قاضى نعمان ، شرح الاخبار فى فضائل الائمة الاطهار ، به اهتمام محمد حسينى جلالى ( قم ، بىتا ) ، ج 1 ، ص 297 ؛ ابن شبّه ، تاريخ مدينه ، ص 1313 . روايات عثمانى براى آن كه مالك اشتر را در جريان قتل عثمان شريك جلوه بدهند گفتهاند زمانى كه صفيّه دختر حبىّ و بيوهء پيامبر صلّى اللّه عليه و آله خواست محاصرهكنندگان را تشويق به ترك محاصره بكند ، مالك با تازيانه بر صورت قاطر او زد تا وى را متوقف كند ( ابن شبه ، تاريخ مدينه ، ص 1311 - 1312 ) .
( 4 ) عثمان از « دوستانم كه در اين موضوع ادعاى رهبرى دارند و سعى دارند سرنوشت را تسريع كنند » سخن مىگويد . ظاهرا منظور او برخى از صحابه برجسته قديمى ، بويژه طلحه و على عليه السّلام ، هستند .
( 5 ) طبرى ، ج 1 ، ص 3043 ؛ ابن عساكر ، عثمان ، ص 377 .
( 6 ) طبرى ، ج 1 ، ص 3059 - 3060 . رواياتى كه از نماز گزاردن سهل بن حنيف انصارى يا پسر او ابو أمامه با مردم ، پيش از نماز گزاردن على عليه السّلام سخن مىگويند ، نه از ابو ايوب انصارى ( همچنين ر . ك : ابن شبه تاريخ