مقصود اين است كه شهرهاى حرام برگشت به موضع خود وحج عود نمود بر ذي الحجّه ونسىء باطل گرديد .
تمام شد كلام صاحب تفسير . « 1 »
وبنابر اين تفسير لازم آيد كه حج در سالى در دوازده ماه ودر سالى در سيزده ماه واقع شود . مثلا سال اوّل حج را در محرّم فرض مىنماييم ، سال دويم در محرّم بوده وفاصلهء دو حج يازده ماه وسال سيم در ماه صفر وفاصله دوازده ماه مىشود وعلى هذا القياس . وبه اين لحاظ دورهء نسىء در 24 سال تمام شود ونوبهء حجّ بيست وپنجم به ما هي افتد كه تالي ماه صاحب نوبهء أخير است ودر سال بيست وپنجم حج واقع نشود ودر اوّل سال بيست وششم نوبه از سر مىگيرد . چنانچه اگر مبدأ دوره را محرّم گيريم ، باز به محرّم رسد وبه اين جهت در 50 سال 48 حج واقع شود وباز نوبهء نسىء در سال پنجم ويكم بر ماه اوّل دوره بيفتد .
پس چنانچه از مجاهد نقل شده ، اگر حجّ سال قبل از حجة الوداع را در ذي القعدهء دويم فرض نماييم وسالبهسال عقب برويم ، در سال پنجاه ويكم وپنجاه ودويم حج باز در ذي القعدة وپنجاه وسيم وچهارم در شوّال وپنجاه پنجم وششم در شهر رمضان وشصت وسيم وچهارم در جمادى الأولى خواهد بود .
سال شصت وسيم سال ولادت وسال شصت وچهارم سال حمل وفاصلهء ميانهء ايّام تشريق كه در حج جمادى الأولى بوده تا هفدهم ربيع الاوّل ، ده ماه وايّام معدوده خواهد بود . ودر اين صورت خرق عادتي در مدّت حمل نخواهد بود ؛ زيرا كه اقصاى حمل دوازده ماه است واين است مقتضاى حساب صحيح . ودورهء نسىءرا 48 سال فرض كردن سهو است ، چنانچه علّامهء مجلسي نيز توضيح كرده .
وبا اين ترتيب كه مطابق تفسير مجاهد است ، ماه حمل موافق با روايت صدوق نخواهد شد ، نه در سال 54 كه ما اختيار كردهايم ، نه در سال 53 كه معروف است ونه در 52 . ولى ممكن است كه از قول مجاهد اغماض كرده ، حج را در حجة الوداع وما
هامش
( 1 ) . مجمع البيان ، ج 5 ، ص 54 .