وبعضي گفتهاند ده شب رفته از ربيع الاوّل ، وتصحيح كرده است آن را فاضل دمياطى ؛ زيرا كه قول اوّل را ابن إسحاق روايت كرده است مقطوعا بدون اسناد وآن ابدا صحيح نمىشود . واگر ابن إسحاق اسناد آن را ذكر مىكرد باز مقبول نبود از أو ؛ زيرا كه أهل علم أو را جرح كردهاند . وابن مدائنى وابن معين گفتهاند كه ابن إسحاق حجّت نيست وامام مالك أو را توصيف است به دروغگويى . وبعضي گفتهاند : ابن إسحاق كسى است كه يحيى بن سعيد از أو روايت كرده . وبعضي گفته : ابن إسحاق ، فقيه وثقة است ، امّا تدليسكننده است .
وبعضي گفتهاند : متولّد شد هفده شب گذشته ، وبعضي هشت شب گذشته گفتهاند . ابن دحيحه گفته كه قول صحيح اين است لا غير واجماع كرده بر آن أهل تاريخ . وقطب قسطلانى گفته كه اين قول ، مختار أكثر أهل حديث است مثل حميدى وأستاذ أو ابن حزم .
وبعضي گفتهاند دو شب رفته از ماه ، وابن عبد البر بر آن جزم كرده وبعضي هجده شب رفته گفتهاند . روايت كرده است آن را ابن أبي شيبه وآن حديثي است معلول .
وبعضي دوازده شب مانده وبعضي دوازده شب گذشته وبعضي هشت شب گذشته از شهر رمضان را گفتهاند وتصحيح كرده است آن را بسيارى از علما . . . . « 1 »
تا آخر آنچه قول كرده است از أقوال كه حاجتي بر نقل تمامى آنها نيست .
ودر خصوص تعيين سال گفته :
بعضي قائل شدهاند كه متولّد شد بعد از فيل به پنجاه روز وبه سوى اين قول رفته است جمعى كه از آنهاست سهيلى . وبعضي به شهرت اين قول قائل شده وبعضي گفته بعد از فيل به پنجاه وپنج روز وبعضي به چهل روز وبه يك ماه وبه ده سال وبيست وسه سال وسى سال وچهل سال وهفتاد سال گذشته از عام الفيل . واكتفا كرده است حافظ دمياطى به پنجاه وپنج روز بعد از وقعهء فيل .
حافظ ابن كثير گفته : اين است مشهور نزد جمهور . وإبراهيم بن المنذر أستاذ
هامش
( 1 ) . سيرهء حلبيّه ، ص 92 .