باب دوم در تعيين فاصلهء ما بين سال ولادت واوّل تاريخ هجرى وتعيين غرّهء ماه ولادت ودر آن چند فصل است :
فصل اوّل : در ذكر بعض اصطلاحات منجّمين از غرّهء وسطا وامر أوسط
وچون دو فاضل قزوينى ونوري در تعيين غرّه بالتقريب استناد كردهاند به آنچه ميانهء منجّمين معمول است ودر استخراج هلال نيز در تعيين روز وغيره حاجتي بر اين عمل هست ، توضيحا ومن باب المقدّمه محتاج بر تعرّض بر آن هستيم .
بنابراين آنچه مشهور است كه عمر مبارك حضرت رسول صلّى اللّه عليه واله وسلم شصت وسه بوده ، محرّم سال ولادت مقدّم خواهد بود بر اوّل تاريخ هجرت به پنجاه وسه سال تمام ؛ زيرا كه از اوّل تاريخ هجرت تا وقت وفات ، منضبط ومعلوم است كه ده سال ودو ماه است تقريبا . پس ميانهء محرّم اوّل هجرت ومحرّم سال ولادت ، پنجاه وسه سال تمام خواهد بود .
وما براي مقصودى كه در نظر داريم غرّهء هلالي ربيع الاوّل پنجاه وچهار وپنجاه وسه وپنجاه ودو به هجرت مانده را استخراج كرديم . وچون تعيين غرّهء هلالي ، بدون تعيين ايّام وسطا ممكن نيست ، لهذا چنانچه عذر آن در اوّل كلام نيز خواسته شد ، ناچاريم از ذكر پارهاى اصطلاحات نجوميّه .
1 . در ذكر امر أوسط وغرهء وسطا
سنين تاريخ هجرى قمري وماههاى آن هلالي است ؛ يعنى از رؤيت هلال تا رؤيت هلال ديگر يك ماه گيرند ودوازده ماه را يك سال خوانند . وچون امر رؤيت اهلّه غير منتظم است ، منجّمين براي انظباط امر ، حساب عمل را بر امر أوسط قرار دادهاند .